Son dönemde gündeme gelen yolsuzluk ve rüşvet soruşturmaları, milletvekili dokunulmazlığının kapsamına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi. Siyasi isimler hakkında hazırlanan fezlekeler ve devam eden soruşturmalar, dokunulmazlık sisteminin yeniden ele alınması yönündeki çağrıları artırdı.
MHP Genel Başkan Yardımcısı ve Konya Milletvekili Mustafa Kalaycı, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda Adalet Bakanlığının 2027 yılı bütçesine ilişkin görüşmeler sırasında yaptığı konuşmada, yolsuzlukla mücadele ve siyasi etik konusunda kapsamlı yasal düzenlemeler yapılmasını istedi.
TBMM'de fezlekeler bekliyor
TBMM Karma Komisyonunda bekleyen dokunulmazlık dosyaları, siyasetin gündemindeki önemli başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Yaklaşık 150 milletvekilini ilgilendiren 1.096 dosyanın 692'sinin önceki yasama döneminden devredilmesi, birikmiş dosya sayısını da ortaya koyuyor.
Özgür Özel, Veli Ağbaba ve Burhanettin Bulut'un isimleri rüşvet iddialarıyla gündeme gelirken, Özgür Karabat ve Turan Taşkın Özer'in isimleri İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne yönelik yolsuzluk soruşturması kapsamında kamuoyunda tartışıldı. Mustafa Sarıgül hakkında da kara para ve cinsel istismar suçlamaları gündeme geldi.
Söz konusu siyasi isimlerle ilgili haberlerde çeşitli suçlamalar ve soruşturma başlıkları yer alırken, bu suçlamaların kesinleşmiş mahkûmiyet anlamına gelmediğinin altını çizmek gerekiyor. Milletvekilleri hakkındaki fezlekelerin Karma Komisyonda beklemesi de dokunulmazlığın kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
MHP'den Siyasi Ahlak Yasası çağrısı
MHP Genel Başkan Yardımcısı Mustafa Kalaycı, Adalet Bakanlığının 2027 yılı bütçesinin görüşüldüğü Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı konuşmada, yolsuzlukla mücadelenin MHP açısından milli siyaset meselesi olduğunu söyledi.
Türkiye'nin yolsuzlukların ve kanunsuzlukların ortaya çıkarıldığı bir arınma sürecinden geçtiğini belirten Kalaycı, fon soruşturması ve belediyelerdeki yolsuzluk iddialarına ilişkin yargı süreçlerinin devam ettiğine dikkat çekti.
Yolsuzlukların kamu hizmetlerinin maliyetini artırdığını ve hizmet kalitesini düşürdüğünü ifade eden Kalaycı, siyasi ve bürokratik hayatta şeffaf, ilkeli ve temiz bir yönetim anlayışının yerleşmesi gerektiğini vurguladı.
Siyasetin ahlaki değerlerle yürütülmesinin zorunluluk olduğunu belirten Kalaycı, Türkiye'de siyasi etik kurallarının belirlenmesini ve Siyasi Ahlak Yasası çıkarılmasını istedi. Siyasetin finansmanında şeffaflığın sağlanması gerektiğini de dile getiren Kalaycı, siyasi partilerin ve adayların seçim dönemlerinde yaptıkları harcamaların beyan edilmesini ve denetlenmesini sağlayacak yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesini talep etti.
Kalaycı, yasama dokunulmazlığının siyasi özgürlükleri engellemeyecek ancak kamu vicdanının kabul edeceği makul esaslara bağlanması gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Yasama dokunulmazlığı siyasi özgürlük alanını kısıtlamadan kamu vicdanının kabul edeceği makul esaslara bağlanmalı, özellikle yolsuzluk ve rüşvet suçları dokunulmazlık kapsamından çıkarılmalıdır."
Yolsuzlukla mücadele için beş öneri sıraladı
Yolsuzlukla mücadelede yalnızca cezai yaptırımların yeterli olmayacağını belirten Kalaycı, önleyici ve caydırıcı tedbirlerin de hayata geçirilmesini istedi. Gizlilik gerekçesiyle denetim ve soruşturmaların önünde oluşan engellerin kaldırılması gerektiğini ifade eden Kalaycı, kamu yönetiminde şeffaflığın artırılması ve yolsuzluğa zemin hazırlayan uygulamaların önlenmesi için bir dizi öneri sundu.
Kalaycı'nın sıraladığı öneriler şöyle:
-
Af ve erteleme düzenlemeleri: Yolsuzluk kapsamında değerlendirilen suçların af ve erteleme yasalarının kapsamı dışında tutulması için gerekli yasal düzenlemeler yapılmalı.
İdari Usul Kanunu: İdari usullerdeki eksikliklerin rüşvet ve yolsuzluğa elverişli ortam oluşturduğu dikkate alınarak çerçeve niteliğinde bir İdari Usul Kanunu çıkarılmalı.
Kamu görevlilerinin soruşturulması: Kamu görevlileri hakkında yürütülen soruşturmalarda uygulanan izin sistemi yeniden değerlendirilmeli, özel ayrıcalık sağlayan hükümler kaldırılmalı.
Görevden ayrılan kamu görevlileri: Kamu görevinden ayrılan kişilerin hangi işleri yapamayacağına ilişkin yasal düzenlemeler ve mevcut uygulamaların etkinliği gözden geçirilmeli.
İhbarcıların korunması: Yolsuzluk olaylarını yetkili mercilere bildiren kişilerin korunması ve ödüllendirilmesine yönelik yasal düzenlemeler oluşturulmalı.
Kalaycı'nın önerileri, siyasi etik, kamu yönetiminde hesap verebilirlik, siyasetin finansmanı ve milletvekili dokunulmazlığının sınırları konusunda yeni bir yasal çerçeve oluşturulması gerektiği yönündeki çağrıları yeniden gündeme taşıdı.
Yasama dokunulmazlığı Anayasa'nın 83. maddesinde düzenleniyor
Türkiye'de milletvekili dokunulmazlığı, Anayasa'nın 83. maddesi kapsamında düzenleniyor. Mevcut hükümlere göre seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, TBMM'nin kararı olmadıkça sorguya çekilemiyor, tutuklanamıyor ve yargılanamıyor.
Ancak ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ile Anayasa'nın 14. maddesi kapsamındaki belirli durumlar bu korumanın dışında tutuluyor. Ayrıca TBMM Genel Kurulu, ilgili milletvekilinin dokunulmazlığını kaldırabiliyor. Yasama dokunulmazlığının temel amacı, milletvekillerinin görevlerini herhangi bir baskı ve tehdide maruz kalmadan yerine getirmesini sağlamak. Bununla birlikte dokunulmazlığın ceza soruşturmaları bakımından sağladığı korumanın sınırları, siyasi tartışmaların önemli başlıkları arasında yer alıyor.
MHP'li Kalaycı'nın çağrısı da Anayasa'nın 83. maddesinde düzenlenen yasama dokunulmazlığının yeniden ele alınmasını ve yolsuzluk ile rüşvet suçlarının bu korumanın dışında bırakılmasını içeriyor.
İngiltere, Almanya ve ABD'de milletvekili dokunulmazlığı nasıl uygulanıyor?
Milletvekili dokunulmazlığının kapsamı ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor. Bazı ülkelerde parlamenterlerin dokunulmazlığı Meclis çalışmalarındaki konuşma ve oylarıyla sınırlı tutulurken, bazı ülkelerde ceza soruşturmaları bakımından da parlamentoya belirli yetkiler tanınıyor.
İngiltere: İngiltere'de parlamenter ayrıcalıklarının temel unsurlarından biri, milletvekillerinin Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası çalışmalarındaki konuşma özgürlüğünü korumak. Parlamento içindeki konuşmalar ve oylar nedeniyle milletvekilleri mahkemelerde sorumlu tutulamıyor. Ancak bu koruma, parlamento dışındaki adli suçlar için genel bir ceza dokunulmazlığı sağlamıyor. Milletvekilleri, diğer vatandaşlar gibi ceza hukuku hükümlerine tabi tutuluyor.
Almanya: Almanya'da milletvekillerinin ceza soruşturmalarına karşı anayasal koruması bulunuyor. Federal Meclis üyeleri hakkında ceza soruşturması yürütülmesi, dokunulmazlığın kaldırılması ve bazı adli tedbirlerin uygulanması kural olarak Federal Meclisin iznine bağlı. Bununla birlikte suçüstü veya suçun işlendiği günü takip eden süre içinde yakalanma gibi istisnai durumlarda izin şartı aranmıyor.
ABD: ABD'de Kongre üyelerine tanınan anayasal ayrıcalık, temel olarak Kongre çalışmaları sırasında yapılan konuşma ve açıklamalar ile kullanılan oyları koruyor. ABD Anayasası'nın Temsilciler Meclisi ve Senato üyelerine ilişkin düzenlemesi, parlamento görevleriyle bağlantılı faaliyetlerde hukuki güvence sağlıyor. Ancak bu koruma, milletvekili ve senatörlere genel bir ceza dokunulmazlığı tanımıyor. Kongre üyeleri, görevleriyle ilgisi bulunmayan adli suçlar bakımından diğer vatandaşlar gibi soruşturulabiliyor ve yargılanabiliyor.
Farklı ülkelerdeki uygulamalar, yasama dokunulmazlığının kapsamının parlamenter faaliyetlerin korunması ile ceza hukuku karşısındaki sorumluluk arasında farklı biçimlerde düzenlendiğini gösteriyor.
