Türkiye genelinde milyonlarca öğrenciyi ilgilendiren okul kantinlerinde yeni dönem başlıyor. İlk olarak 2019 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı arasında imzalanan protokolle gündeme gelen ancak çeşitli nedenlerle ertelenen “Okul Gıdası Logosu” uygulaması, yeni eğitim-öğretim yılıyla birlikte devreye alınacak. Sistemin 14 Eylül itibarıyla uygulanması ve ilk aşamada 675 ürünün “Okul Gıdası Logosu” etiketiyle kantin raflarında yer alması sağlanacak.
17 milyondan fazla öğrenciyi ilgilendiriyor
Uygulama, Türkiye’deki örgün eğitim sisteminin büyüklüğü nedeniyle doğrudan geniş bir öğrenci kitlesini ilgilendiriyor. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelinde örgün eğitim kapsamında 17 milyon 956 bin 523 öğrenci eğitim gördü. Aynı dönemde 1 milyon 187 bin 409 öğretmen görev yaparken, 74 bin 40 okul hizmet verdi. Yeni sistemle birlikte öğrencilerin okul içinde erişebildiği paketli ürünlerin başta şeker, tuz ve yağ oranları olmak üzere belirlenen beslenme kriterlerine uygun olması sağlanacak. Uygulamayla çocukların okul çağında daha sağlıklı gıdalara yönlendirilmesi ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
675 ürün logo alarak raflara girecek
“Okul Gıdası Logosu”, ambalajlı ürünlerin belirlenen beslenme standartlarını karşılayıp karşılamadığının öğrenciler ve veliler tarafından daha kolay anlaşılmasını sağlayacak. İlk etapta 675 ürün, belirlenen kriterleri karşılayarak “Okul Gıdası Logosu” almaya hak kazandı. Sistemde yalnızca hijyen ve gıda güvenliği değil, ürünlerin besin içeriği ile birlikte şeker, tuz ve yağ oranları da dikkate alınacak. Böylece öğrencilerin okul kantinlerinde tükettikleri ürünlerin besin değerleri konusunda daha sağlıklı tercihler yapabilmesinin önü açılacak.
Kantinlerde hangi ürünler olacak?
Türk Böbrek Vakfı Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın’ın verdiği bilgilere göre uygulama kapsamında okul kantinlerinde bulunacak ve öne çıkacak ürünler arasında şunlar yer alıyor:
- Mevsimine uygun taze meyveler
- Çiğ tüketilebilen mevsim sebzeleri
- En fazla 30 gram kuru meyve
- En fazla 30 gram tuzsuz kuruyemiş
- En fazla 250 mililitre taze sıkılmış meyve ve sebze suyu
- Süt
- Yoğurt
- Ayran
- Peynir
- Tam buğday ekmeği
- Yumurta
- İçme suyu
- Doğal mineralli su
- Şekersiz sakız
Diyetisyen Gökçen Efe Aydın, özellikle çocukların meyve suyu yerine mümkün olduğunca meyvenin kendisini tüketmesinin daha sağlıklı bir seçenek olduğunu vurguladı. Aydın, meyvenin kendisinin tüketilmesinin posa ve lif içeriği açısından daha faydalı olduğuna dikkat çekti.
Enerji içeceği, cips ve çikolata kantinde olmayacak
Yeni sistemle öğrencilerin aşırı şeker, tuz ve yağ içeren ürünlere okul ortamında erişiminin azaltılması sağlanacak. Bu kapsamda okul kantinlerinde yer almayacak ürünler arasında enerji içecekleri, gazlı ve kolalı içecekler, aromalı içecekler, kızartmalar, cips, çikolata ve şekerlemeler bulunuyor. Ayrıca kremalı veya çikolata dolgulu kek ve bisküviler, hamurlu ve şerbetli tatlılar, çiğ köfte ile tatlandırıcı içeren yiyecek ve içecekler de kantinlerde satılmayacak. Diyetisyen Aydın, tuz oranı düşük olsa dahi tuzlu krakerlerin de okul kantinlerinde bulunmaması gereken ürünler arasında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Yeni uygulamayla birlikte öğrencilerin günlük beslenmesinde yüksek miktarda şeker, tuz ve yağ içeren ürünlerin yerine daha doğal ve besleyici gıdaların öne çıkarılması sağlanacak.
“Gıda okuryazarlığı evde başlıyor”
Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kodeks ve Yem Mevzuatı Daire Başkanı Selim Kaplan, “Okul Gıdası Logosu” sisteminin çocukların dengeli beslenmesine katkı sağlayacağını ancak uygulamanın tek başına yeterli olmayacağını ifade etti. Kaplan, özellikle ailelere önemli görev düştüğünü belirterek gıda konusunda bilinçlenmenin küçük yaşlarda başlaması gerektiğini söyledi. “Gıda okuryazarlığı bilinci ne kadar fazla olursa o kadar bilinçli ve doğru tercih yapılabilir” diyen Kaplan, çocukların yalnızca okul kantinlerinden değil, okul çevresindeki marketlerden de ürün satın alabildiğini hatırlattı. Kaplan, bu nedenle asıl hedefin yalnızca okul kantinlerinde satılan ürünleri değiştirmek olmadığını, çocuklarda kalıcı bir beslenme bilinci oluşturmak olduğunu vurguladı.
Sütte şeker azalacak, doğal aromaya geçilecek
Selim Kaplan, “Okul Gıdası Logosu” uygulamasının yanı sıra sağlıklı beslenmeye yönelik başka düzenlemelerin de hazırlık aşamasında olduğunu açıkladı. Buna göre içme sütlerine ilişkin tebliğde yapılacak değişiklikle ürünlerdeki şeker miktarının azaltılması ve yapay aroma vericiler yerine doğal aroma vericilerin kullanılması hedefleniyor. Tam buğday ununun yaygınlaştırılması amacıyla başlatılan çalışmanın da Konya’nın ardından 81 ile ve kamu kurumlarına yayılması planlanıyor. Kaplan, ekmek tüketiminde ise ekşi mayalı tam buğday ekmeğinin tercih edilmesini önerdiklerini söyledi. Bu düzenlemelerle birlikte çocukların günlük beslenmesinde daha sağlıklı ve doğal ürünlerin kullanımının artırılması amaçlanıyor.
“Güvenli Gıda” uygulaması da geliyor
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından geliştirilen “Güvenli Gıda” mobil uygulaması da yeni dönemde tüketicilerin kullanımına sunulacak. E-Devlet şifresiyle erişilebilecek uygulama üzerinden denetimli marketler görülebilecek. Tüketiciler ürün ve içeriklerle ilgili şikayetlerini uygulama üzerinden iletebilecek ve fotoğraflı sorgulama yapabilecek. Selim Kaplan, uygulamanın vatandaşların doğrudan Bakanlığa şikayet oluşturmasına imkan sağlayacağını belirtti. Yeni sistemle tüketicilerin gıda ürünleri hakkında daha hızlı bilgi edinmesi ve karşılaştıkları sorunları doğrudan yetkili makamlara bildirmesi sağlanacak.
Türk Böbrek Vakfı: “Devrim niteliğinde bir değişim”
Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk de uygulamanın çocuk sağlığı açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Erk, “Bu uygulamanın devrim niteliğinde bir değişime zemin oluşturacağını çok net söyleyebiliriz” dedi. Çocukların bugün kazandıkları beslenme alışkanlıklarının ilerleyen yaşlarda obezite, hipertansiyon, diyabet ve böbrek hastalıkları gibi kronik rahatsızlıkların gelişimi üzerinde etkili olduğuna dikkat çeken Erk, okul gıdası logolu ürünlerin yalnızca kantinlerde değil, marketlerde de yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi. Erk, çocukluk döneminde kazanılan sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaşam boyu devam ettiğini ve bu nedenle okul çağının kritik bir dönem olduğunu vurguladı.
Beslenme çantası için de öneriler
Uzmanlar, okul kantinlerinde yapılacak düzenlemenin tek başına yeterli olmadığını belirterek ailelere de sağlıklı beslenme çantası hazırlama çağrısında bulunuyor. Öğrencilerin beslenme çantalarında kuru meyve ve tuzsuz kuruyemiş, süt, tam buğday ekmeğiyle hazırlanmış peynirli sandviç, ayran, ev yapımı köfte ve taze meyve gibi seçeneklerin bulunması öneriliyor.
Uzmanlar ayrıca öğrencilerin okula gitmeden önce mutlaka kahvaltı yapmasının önemine dikkat çekiyor. Dengeli bir kahvaltının öğrencilerin gün içerisindeki enerji ihtiyacını karşılamasının yanı sıra derslere odaklanmalarına da katkı sağladığı belirtiliyor.
Hedef çocukluktan itibaren sağlıklı beslenme
“Okul Gıdası Logosu” uygulamasıyla yalnızca okul kantinlerinde satılan ürünlerin değiştirilmesi değil, çocukluk çağından itibaren daha sağlıklı beslenme alışkanlıklarının oluşturulması hedefleniyor. Yeni dönemde öğrencilerin daha az şeker ve tuz tüketmesi, yeterli miktarda su içmesi, dengeli beslenmesi ve hareketli yaşam alışkanlığı kazanması teşvik edilecek.
Uzmanlar, sağlıklı beslenme alışkanlığının erken yaşlarda kazanılmasının ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek kronik hastalıkların önlenmesinde önemli rol oynadığına dikkat çekiyor. 14 Eylül’de başlayacak uygulamayla birlikte okul kantinlerinde satılan ürünlerin içeriğine yönelik daha sıkı bir dönem başlayacak. “Okul Gıdası Logosu” taşıyan ürünler öğrenciler ve veliler için sağlıklı beslenme konusunda bir tercih göstergesi olacak.
