İsviçre Alpleri'nin derinliklerinde yer alan BedrettoLab'da gerçekleştirilen dikkat çekici bir deneyde, bilim insanları kontrollü koşullarda binlerce küçük deprem tetikleyerek sarsıntıların oluşum mekanizmasını anlamaya çalıştı. Elde edilen verilerin, gelecekte deprem risklerini azaltmada önemli rol oynaması bekleniyor.
Furka Demiryolu Tüneli'ne bağlı 5,2 kilometrelik bir havalandırma tünelinin içinde kurulan BedrettoLab, fay hatlarını yakından incelemek üzere özel olarak tasarlandı. Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü'nden (ETH Zurich) jeoloji profesörü Domenico Giardini, deneyin amacının "Dünya hareket ettiğinde derinlerde neler yaşandığını anlamak" olduğunu belirtti.
Giardini, laboratuvarın deprem araştırmaları için ideal olduğunu vurgulayarak, "Üzerimizde yaklaşık 1,5 kilometrelik dağ kütlesi var. Fay hatlarını çok yakından gözlemleyebiliyor, nasıl ve ne zaman hareket ettiklerini inceleyebiliyor, hatta onları kendimiz harekete geçirebiliyoruz" dedi.
FAY HATTINA SU ENJEKTE EDİLDİ
Avrupa'nın çeşitli ülkelerinden gelen bilim insanlarının katıldığı "FEAR-2" adlı deneyde, nisan ayı sonunda dört gün boyunca tünelin kaya duvarlarına açılan sondaj deliklerinden toplam 750 metreküp su pompalandı. Araştırmacılar, bu yöntemle mevcut bir fay hattını harekete geçirerek yaklaşık 1 büyüklüğünde kontrollü bir deprem oluşturmayı hedefledi. Yeni bir fay hattı oluşturulmadığı, sadece mevcut hattın hareketinin kolaylaştırıldığı belirtildi. Deney sırasında güvenlik nedeniyle tünelde kimse bulunmazken, tüm süreç ETH Zurich laboratuvarından uzaktan yönetildi.
8 BİN MİKRO DEPREM OLUŞTU
Deneyin sonunda hedeflenen fay hattında ve ona dik uzanan diğer faylarda yaklaşık 8 bin küçük sismik olay meydana geldi. Sarsıntıların büyüklüğü -5 ile -0,14 arasında ölçüldü. Bilim insanları, hedeflenen 1 büyüklüğüne tam olarak ulaşılamadığını ancak sonucun beklentilerin hemen altında kaldığını açıkladı. Giardini, daha önce laboratuvar ortamında küçük çaplı deprem deneyleri yapıldığını ancak bu ölçekte ve derinlikte bir çalışmanın ilk kez gerçekleştirildiğini söyledi. Elde edilen verilerin, haziran ayında yapılması planlanan yeni deneylerde daha büyük kontrollü sarsıntılar üretmek için kullanılacağı belirtildi.
"DEPREM ÜRETMEYİ ÖĞRENİRSEK ÖNLEMEYİ DE ÖĞRENİRİZ"
Bilim insanları, deneyin yüzeyde herhangi bir hissedilir etki yaratmadığını ve tamamen güvenli olduğunu vurguladı. Giardini, çalışmanın özellikle yer altı kazıları, enerji üretimi ve maden faaliyetleri açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekerek, "Belirli büyüklükte depremler oluşturmayı öğrenirsek, onları nasıl önleyeceğimizi de öğrenebiliriz" dedi. Araştırmacılar, geçmişte bazı endüstriyel faaliyetlerin ciddi depremleri tetiklediğini hatırlatarak, 2017'de Güney Kore'nin Pohang kentinde jeotermal enerji çalışmaları sırasında meydana gelen 5,4 büyüklüğündeki depremi örnek gösterdi. Yer altı çalışmalarının tamamen durdurulması gerektiğini savunmadıklarını belirten bilim insanları, bu faaliyetlerin daha güvenli şekilde yapılabilmesi için deprem mekanizmasının daha iyi anlaşılması gerektiğini ifade etti.
