Çalışma hayatında teknolojinin kullanımının artması, ofis ile ev arasındaki sınırları büyük ölçüde değiştirdi. Özellikle bilgisayar ve internet üzerinden yürütülebilen işlerde uzaktan çalışma modeli giderek daha fazla tercih edilirken, bu çalışma biçiminin sınırsız bir serbestlik anlamına gelmediği belirtiliyor.
Uzaktan çalışma, İş Kanunu kapsamında düzenlenen Uzaktan Çalışma Yönetmeliği çerçevesinde yürütülüyor. Düzenleme, hem çalışanların hem de işverenlerin hak ve yükümlülüklerini belirliyor.
Uzaktan çalışma kimleri kapsıyor?
İşinin tamamını veya bir bölümünü evden, kafeden ya da iş yeri dışında teknoloji aracılığıyla gerçekleştiren ve işvereninin onayıyla bu şekilde çalışan kişiler, uzaktan çalışma düzenlemesi kapsamında bulunuyor.
Yönetmelikte sürecin denetiminden sorumlu kurum Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olarak tanımlanırken, uzaktan çalışan ise işini iş yeri dışında teknoloji araçlarıyla yerine getiren kişi olarak ifade ediliyor.
Uzaktan çalışma ilişkisinin kurulması için yazılı bir iş sözleşmesi yapılması gerekiyor. Bu nedenle yalnızca sözlü anlaşmayla evden çalışma uygulamasına geçilmesi yeterli olmuyor.
İş sözleşmesinde hangi bilgiler bulunmalı?
Uzaktan çalışmaya ilişkin sözleşmede çalışma koşullarının açık şekilde belirtilmesi gerekiyor.
Sözleşmede çalışanın yapacağı işin tanımı, çalışma yöntemi, çalışma süresi ve yeri, ücret ve ödeme koşulları, iş için kullanılacak araç ve gereçler ile işverenle iletişim kurulacak zaman ve yöntem gibi konuların yer alması gerekiyor.
Çalışma düzeninin baştan açık şekilde belirlenmesi, taraflar arasında ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların önlenmesi açısından önem taşıyor.
Bilgisayar, internet ve elektrik giderleri
Uzaktan çalışanların en çok merak ettiği konuların başında işin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan giderlerin kimin tarafından karşılanacağı geliyor.
Çalışanın evinde iş için özel bir çalışma alanı oluşturulması gerekiyorsa, bu alanın oluşturulmasına ilişkin giderlerin nasıl karşılanacağı iş sözleşmesinde belirlenebiliyor.
İşin yapılması için gerekli bilgisayar, telefon, yazılım ve benzeri araçların ise aksi kararlaştırılmadıkça işveren tarafından sağlanması gerekiyor.
İşveren tarafından çalışana teslim edilen araç ve gereçlerin listesinin ve değerlerinin kayıt altına alınması, bu belgenin bir nüshasının da çalışana verilmesi gerekiyor.
Sağlanan araç ve gereçlerin bakım ve onarımından doğan giderler de işveren tarafından karşılanıyor.
Mesai saatleri ve fazla çalışma
Uzaktan çalışmak, çalışanın günün her saatinde işveren tarafından ulaşılabilir olması anlamına gelmiyor.
Çalışanın mesai başlangıç ve bitiş saatlerinin belirlenmesi gerekiyor. İşverenin, çalışma saatleri dışında sürekli olarak çalışanı görevlendirmesi de çalışma düzenine ilişkin kurallara tabi.
Fazla çalışma yapılması gerektiğinde ise ilgili mevzuattaki kuralların uygulanması gerekiyor. Uzaktan çalışanların fazla çalışma konusunda da diğer çalışanlarla aynı haklara sahip olduğu belirtiliyor.
Elektrik, internet ve benzeri doğrudan çalışma nedeniyle ortaya çıkan giderlerin nasıl karşılanacağı da sözleşmede açıkça düzenlenebiliyor.
Hibrit çalışma düzeni de sözleşmeye yazılıyor
Haftanın belirli günlerinde evden, diğer günlerinde ise iş yerinden çalışan kişiler için hibrit çalışma modeli uygulanıyor.
Bu durumda çalışanın hangi günlerde uzaktan, hangi günlerde iş yerinde çalışacağı çalışma sözleşmesinde açıkça belirlenebiliyor.
Böylece çalışanın çalışma yeri ve günleri konusunda taraflar arasında önceden belirlenmiş bir düzen oluşturuluyor.
Şirket verileri ve çalışanların sorumluluğu
Uzaktan çalışma sırasında şirketin müşteri bilgileri, finansal raporları, projeleri ve diğer ticari bilgilerinin korunması da önem taşıyor.
İşverenin, çalışanı iş yerinin ve şirket verilerinin güvenliği konusunda bilgilendirmesi ve gerekli güvenlik tedbirlerini alması gerekiyor.
Çalışanın da kendisine bildirilen güvenlik kurallarına uyması ve şirket verilerinin üçüncü kişilerin erişimine açılmasını önlemesi gerekiyor.
Bu nedenle iş için kullanılan bilgisayar veya diğer cihazların aile bireyleri ya da başka kişiler tarafından kullanılmasına izin verilmesi, bilgi güvenliği açısından risk oluşturabiliyor.
Evde yaşanan kaza iş kazası sayılır mı?
Uzaktan çalışmada iş sağlığı ve güvenliği kuralları da önemini koruyor.
İşverenin, uzaktan çalışanlara çalışma sırasında sağlık ve güvenliklerini korumaya yönelik bilgi vermesi, gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini sağlaması ve kullanılan ekipmanların güvenli olmasını sağlaması gerekiyor.
Çalışanın evinde meydana gelen her kazanın otomatik olarak iş kazası sayılması söz konusu değil. Olayın işle bağlantısı ve ilgili mevzuattaki şartlar kapsamında değerlendirilmesi gerekiyor.
Bazı işler uzaktan yapılamıyor
Her işin uzaktan çalışma modeline uygun olmadığı da düzenlemede açıkça ortaya konuluyor.
Tehlikeli kimyasallarla çalışılan işler, radyoaktif maddeler veya biyolojik risk taşıyan faaliyetler gibi bazı işlerde uzaktan çalışma uygulanamıyor.
Millî güvenlik açısından stratejik öneme sahip kurum ve projelerde yürütülen bazı faaliyetler de uzaktan çalışma kapsamı dışında tutuluyor.
Ayrıca kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili mevzuata göre uzaktan yapılmasını uygun görmediği hizmet alımına ilişkin bazı işlerde de uzaktan çalışma uygulanamıyor.
Ofis çalışanı uzaktan çalışmaya nasıl geçebilir?
İş yerinde çalışan bir kişi uzaktan çalışma modeline geçmek istediğinde işverene yazılı olarak başvurabiliyor.
İşveren, çalışanın ve işin uzaktan çalışmaya uygun olup olmadığını değerlendiriyor. Başvurunun ardından en geç 30 gün içinde çalışana olumlu veya olumsuz bir cevap verilmesi gerekiyor.
Talebin kabul edilmesi halinde taraflar arasında uzaktan çalışmaya ilişkin sözleşme düzenlenerek çalışma modeline geçilebiliyor.
Uzaktan çalışmaya geçen çalışan, şartların kendisi açısından uygun olmadığını düşünmesi halinde yeniden iş yerinde çalışma talebinde de bulunabiliyor.
Zorlayıcı nedenlerde farklı uygulama
Pandemi, doğal afet ve benzeri zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması halinde ise uzaktan çalışmaya geçiş konusunda farklı kurallar uygulanabiliyor.
Bu gibi durumlarda işverenin, ilgili mevzuat kapsamında çalışanların onayını almadan geçici olarak uzaktan çalışma uygulamasına geçmesi mümkün olabiliyor.
Uzaktan çalışma, çalışan açısından önemli kolaylıklar sağlasa da çalışma ilişkisinin temel kurallarını ortadan kaldırmıyor. Bu nedenle çalışma koşullarının sözleşmede açıkça belirtilmesi, tarafların hak ve sorumluluklarını bilmesi ve çalışma düzeninin mevzuata uygun şekilde oluşturulması önem taşıyor.
