(YOZGAT) - Haber: Seyfi ÇELİKKAYA

Yozgat Veteriner Hekimler Odası Başkan Yardımcısı Yusuf Canbolat, "Yozgat'ta toplamda 4 bin civarı ishal kiti dağıttık. Yozgat Veteriner Hekimliği Odasına bağlı serbest hekimlerimiz, ishal bir buzağı geldiğinde testlerini yaptılar. Bu test kitleri sayesinde rota, korona, E Coli ya da kriptomu olup olmadıklarını anlayabildiler. Sonuç olarak, tedavi uygularken başarı oranları arttı ve dört ilçedeki buzağı ölümleri yüzde 5'e kadar düştü" dedi.

İshale bağlı su kaybı ve beslenme hatalarının buzağı ölümlerinde en önemli faktör olduğu vurgulandı. Ölümleri azaltmak için erken teşhisin önemine dikkat çekildi. Yozgat'ta 2022-2024 yılları arasında pilot bölge olarak belirlenen Sorgun, Sarıkaya, Saraykent ve Akdağmadeni ilçelerinde "Erken teşhis ile buzağılar ölmesin" adlı proje uygulandı. Sorgun İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Yozgat Veteriner Hekimler Odası işbirliğiyle yürütülen proje kapsamında, 4 binin üzerinde hasta buzağının hayata tutunması sağlandı.

Veteriner Hekim Bilal Memiş, Yozgat'ta hayvan varlığının artırılması için yürütülen çalışmalar kapsamında, buzağı ölümlerinin azaltılması için besicilere büyük görevler düştüğünü belirtti. Doğan buzağıları yaşatmakta yaşanan en büyük problemin buzağı isalleri olduğunu ifade eden Memiş, ishalle mücadelenin yalnızca aşıyla mümkün olduğunu aktardı. Hayvan hastalanmadan aşılarının yapılması halinde ishalin görülmediğini belirten Memiş, aşının 450-500 lira civarında olduğunu, Türkiye'de görülebilen beş çeşit öldürücü ishalden üç tanesinin yok edilebildiğini açıkladı.

Doğumların artmasıyla beraber günlük 2-3 vaka geliyor

Veteriner Hekim Bilal Memiş, doğumların başlamasıyla birlikte ishale bağlı vakalarda artış yaşandığını belirterek, besicilere şu uyarılarda bulundu: "Kış mevsiminin gelmesiyle birlikte bölgemizde buzağı ishalinde artış meydana geldi. Bu ishallerin başlıca sebepleri bakteriyel ve viral enfeksiyonlardır. Ayrıca paraziter enfeksiyonlar da görülebiliyor. Buzağı ishalinin başlıca sebepleri bakteriyel, viral ve paraziter kaynaklı olabiliyor. Tedavi yöntemleri mevcut, ancak korunma yöntemleri öncelikli önem taşımaktadır. Annelerin gebeliğinin son dönemlerinde yapılan aşı çalışmaları ve yeni doğan buzağıların aşıları, anne sütünden ilk ağız sütü burada büyük önem taşımaktadır. Buzağının doğum alanı, hijyen koşulları ve barınma alanı da etkili faktörlerdir. Korunmada başlıca faktörler, annenin aşılanması, buzağı doğunca gerekli vitamin takviyeleri, ahırların temizliği ve dezenfeksiyonu buzağı ishalinin önüne geçmede en öncelikli durumlar. Şu anda doğum sezonunun başlamasıyla birlikte günlük 2-3 vaka gelmektedir. Ülkemizde buzağı ishalinden ölen hayvan sayısı yüzde 35 civarındayken, bu rakam Avrupa'da yüzde 5 dolaylarındadır. Bunun önüne geçmek için aşılama takvimlerine uyulması, ahırların dezenfeksiyonu ve veteriner hekimlerle hayvan sahiplerinin senkronize çalışması gerekmektedir. Hayvan sahiplerinin bilinçlendirilmesi de önemlidir."

Yozgat Veteriner Hekimler Odası Başkan Yardımcısı Yusuf Canbolat, buzağı ölümlerini ve bu ölümlere neden olan ishal vakalarını en aza indirmek amacıyla yürütülen projeler hakkında bilgi verdi. "Buzağılar ölmesin" projesini hazırlarken Türkiye genelinde buzağı ölümlerinin yüzde 30 civarında olduğunu, Yozgat il genelinde ise bu oranın yüzde 15-20'lerde seyrettiğini belirten Canbolat, "Buzağı, hayvan üreticisinin olmazsa olmaz bir ürünüdür. Günümüzde buzağıların ortalama fiyatları 40 bin liradan başlamaktadır" şeklinde konuştu.

Artık veteriner hekimlerimiz ishalin tespitini 5 dakika içinde koyabiliyor

Buzağı ölümlerinin temel sebebinin ishal olduğunu vurgulayan Canbolat, "İshal etkeni Türkiye genelinde başlıca dört ana maddede değerlendirilmektedir. Bunlar Rota, Corona, Kripto ve E Coli. Buzağı ishal kitlelerini dağıtırken, bu etkenlerden hangisinin hayvanı hasta ettiğini teşhis edip, veteriner hekimlerimizi doğru yönlendirmek amacıyla dağıttık. Projemiz Sorgun, Saraykent, Akdağmadeni ve Sarıkaya ilçelerinde yürütüldü. Toplamda 4 bin civarı ishal kiti dağıttık. Yozgat Veteriner Hekimliği Odasına bağlı serbest hekimlerimiz, ishal bir buzağı geldiğinde testlerini yaptılar. Bu test kitleri sayesinde rota, korona, E Coli ya da kriptomu olup olmadıklarını anlayabildiler. Sonuç olarak tedavi uygularken başarı oranları arttı ve dört ilçedeki buzağı ölümleri yüzde 5'e kadar düştü. Projemiz sayesinde iki amaca ulaştık. Birincisi, veteriner hekimlerimizi test kitiyle tanıştırdık. Artık veteriner hekimlerimiz, ishal bir buzağı geldiğinde ishalin sebebini tespit ederek sadece 5 dakika içinde teşhis koyabiliyor. Teşhise istinaden doğru tedavi uyguluyorlar. İkinci bir kazanımımız ise ishal kitleri ile vatandaşı tanıştırdık. Vatandaşlar, ishal buzağılarını tedaviye götürdüklerinde veteriner hekimden bu kiti kullanmalarını istemeye başladılar. Bu kitin doğruluğuna ve kesin tedavisine güven duymaya başladılar. Bu şekilde bir yönlendirmemiz oldu."

Türkiye'de ilk defa bir ilde ishal haritasını çıkardık

Proje sayesinde üçüncü bir kazanımın daha olduğunu vurgulayan Canbolat, "Türkiye'de ilk defa bir ilde ishal haritasını çıkardık. İshal haritasının özelliği, bu etkenlerden hangilerinin hangi ilçelerde ve köylerde daha yoğun olduğunu belirlemektir. Bu haritayı internet üzerinden de yayınladık. Böylece veteriner hekimlerimiz, bu hayvanları tedavi ederken hangi köyde hangi etkenin daha yoğun olduğunu bilip o etken üzerine tedavi etmeye başladılar. Ayrıca projemizin devamında hayvanların bu ishal etkenlerini kökten çözmek üzerine teknik bir proje hazırlamayı düşünüyoruz. Buzağı ölümlerini daha da düşüreceğiz" ifadelerini kullandı.

Köylülerimiz E Coli'ye karşı mücadele edebilirler

Veteriner hekimlerimiz, hayvan sahiplerine ücretsiz hizmet verdiler. Ancak bu hizmetler piyasada aktif olarak ücret karşılığında da bulunabiliyor. Şu an için bir ishal kiti ortalama 1000-1500 lira arasında değişmektedir. Vatandaşlarımız ve bu pilot bölge dışındaki veteriner hekimlerimiz, bu ishal kitlerini temin ederek doğru teşhis koymada daha emin bir yol izleyebilirler. Buzağıların ishali dünya genelinde yaygındır, ancak Türkiye'de dört ana maddede sıkça görülmektedir. Bunlar rota, korona, E Coli ve kriptodur. Rota ve korona, insanların da tanışıklık olduğu virüslerdir. Veteriner hekimler olarak bu virüslerle 1960'lardan beri mücadele etmekteyiz. Bunlar viral enfeksiyonlardır ve viral tedavi gerektirir. Kriptosporidiyoz ve E Coli ise bakteriyel enfeksiyonlardır. E Coli, insanlarda da ishal etkeni olarak bilinen bir bakteridir.

Köylülerimiz E Coli'ye karşı mücadele edebilirler. Bunun için kendi köylülerinin içme sularının klorlama çalışmasını takip edebilirler. Ancak Rota ve Corona için köylülerimizin yapabileceği çok fazla bir şey yoktur. Sadece anne karnında buzağıya iğne ilaç tedavisi yapılabilir. Kripto ile mücadelede temizlik de önemlidir. Projemizin devamında bu dört etkene karşı bir çalışma yürütmek istiyoruz. E Coli'ye karşı köylülerimizin içme sularının kontrol edilmesi büyük bir önem taşımaktadır. Rota ve Koronaya karşı ahırların dezenfeksiyonu ve anne karnında yapılan bir tedavi, kriptoya karşı da ahırların temiz ve düzenli olması bu dört hastalığın etkeninde büyük mücadelede yer alacaktır.