Yılmaz Güney'in ceza aldığı cinayet dosyası, 50 yıl sonra AİHM'e taşındı

Yönetmen, senarist ve oyuncu Yılmaz Güney’in 1974’te Yumurtalık Hâkimi Safa Mutlu’nun ölümüne yol açtığı gerekçesiyle yargılanıp 1976’da mahkûm edildiği davanın dosyası, 50 yıl sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) taşındı.

Yılmaz Güney'in ceza aldığı cinayet dosyası, 50 yıl sonra AİHM'e taşındı

Yönetmen, senarist ve oyuncu Yılmaz Güney’in 1974’te Yumurtalık Hâkimi Safa Mutlu’nun ölümüne yol açtığı gerekçesiyle yargılanıp 1976’da mahkûm edildiği davanın dosyası, 50 yıl sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) taşındı.

Güney ailesinin avukatı Bişar Abdi Alınak, adil yargılanma hakkı ve meşru müdafaa iddialarını öne sürerken, Safa Mutlu’nun eşi Nuran Mutlu’nun 1976 tarihli bir mektupta olayı görmediğini ve yalancı tanıklık yaptığını yazdığını iddia etti. Başvuruda balistik ve adli tıp tespitlerine dayanılarak Safa Mutlu’nun mezarının açılması talep edildi.

T24'ten Sibel Yükler'in haberine göre, yönetmen, senarist ve oyuncu Yılmaz Güney’in Adana’nın Yumurtalık ilçesinde Hâkim Safa Mutlu’yu öldürme suçundan yargılanıp mahkûmiyet aldığı dava dosyası, 50 yıl sonra raftan indi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşındı. Başvuruda, Güney’in meşru müdafaada bulunduğu, adil yargılanmadığı belirtilerek, dava dosyasındaki açığa çıkmamış bilgilere yer verildi. Güney ailesi adına başvuruyu yapan Avukat Bişar Abdi Alınak, 1976 tarihli mahkeme dosyasının güvenlik gerekçesiyle gizli tutulduğunu, bu nedenle dosyanın tamamının 50 yıl sonra ellerine ulaştığını açıkladı. O dönem verilen mahkeme kararında da adil yargılama yapılmadığı iddiasına dayanak oluşturan kanıtlar konusunda "haksız tahrik" tespitinin yapıldığı ortaya çıktı. Güney'e ceza veren mahkemenin, gerekçeli kararında, "Yılmaz Pütün maruz kaldığı haksız tahrik sebebiyle Safa Mutlu'yu kasten ve tevehhüren öldürdüğü sonucuna varılmıştır” ifadelerini kullandığı anlaşıldı.

1974’teki olay, ifadeler ve 1976 gerekçeli kararı

Olay, 1974’te Adana’nın Yumurtalık ilçesindeki Belediye Plaj Moteli’nde gerçekleşti. Dava dosyasına göre Hâkim Safa Mutlu, eşi Nuran Mutlu ve yakınları, çadırında kaldıkları otelin gazinosuna gitti. Yılmaz Güney ise film çekimi için gittiği Yumurtalık’ta, eşi Fatoş Güney, misafiri olan dönemin Adana Belediye Başkanı Ege Bagatur, o dönem asistanı olan yönetmen Şerif Gören ve film ekibi ile aynı otelin gazinosunda oturuyordu.

1976 tarihli gerekçeli kararda yer alan Yılmaz Güney’in ifadesine göre, Güney misafirleriyle gazinoda oturduğu sırada masaya 22 kalibrelik bir tabanca getirildi ve Adana Belediye Başkanı Ege Bagatur'a isterse tabancayla ateş edebileceğini söyledi. Bunun üzerine gazino sahibi, mekânda bulunan hâkim Safa Mutlu’dan atış için izin istedi. Ancak Güney’in ifadesine göre, bu sırada arka masalardan “Aktör değil, p. biri” şeklinde küfürler duyuldu. Kimin küfür ettiğini bilmediğini söyleyen Güney, “Ayıptır sana yakışmaz” denildiğini ve masasındaki bir arkadaşının “Hâkimmiş” demesi üzerine “Hâkimse bize ne, terbiyesini bilsin" dediğini öne sürdü. İfadesine göre Güney, bu sırada arka masadan "Kim söyledi?" sorusu yükselince “Ben söyledim” diye cevap verdi ve ardından sarhoş olduğunu söylediği birkaç kişinin üzerine doğru geldiğini söyledi.

Tanımadığı kişilerin üzerinde geldiklerini görünce masadaki 22 kalibrelik tabancayı alıp yerinden kalktığını söyleyen Güney, arkadaşlarının tabancayı elinden almak isterken tabancanın patladığını ve bu sırada ayrıca birkaç el ateş edildiğini öne sürdü. Ardından gazinodan otel kısmına gidilen merdivenlere çıktığını anlatan Güney, hakim Safa Mutlu ve Yumurtalık Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Tuncer Aslan’ın yakınlarının kendisine dört kez saldırdığını, Safa Mutlu'nun daha sonra kendisine sandalyeyle saldırdığını, bu sırada sol tarafından tek bir atışla yaralanıp düştüğünü öne sürdü. Güney, savunmasında, olay anında 20 santimetrelik boy farkı olduğunu ve 60 santimetrelik merdivenden ötürü 80 santimetre yükseklikte bulunduğunu söyledi.

İfadeleri alınan gazinodaki diğer tanıklar da Yılmaz Güney’in önce havaya birkaç el ateş ettiğini, merdivenin yanında durduğunu, Safa Mutlu’nun Yılmaz Güney’e dört kez saldırdığını, Güney’in “Üzerime gelme” diyerek tekme vurduğunu, Safa Mutlu'nun yere düştüğünü, kalkıca elindeki sandalyeyle tekrar Güney’in üzerine yürüdüğünü ve silahın dördüncü saldırıda ateşlendiğini iddia etti. Olay yerinde bulunan Güney’in amcasının oğlu Abdullah Bütün ise olaydan bir süre sonra Jandarma Komutanlığı’na teslim olarak cinayeti kendisinin işlediğini iddia etti.

Hâkim Safa Mutlu’nun eşi Nuran Mutlu tanık ifadesinde, eşi Safa Mutlu ile Belediye Plaj Moteli’nde önce birlikte deniz kenarındaki çadırlarına, ardından da yemekten sonra gazinoya gittiklerini söyledi. Nuran Mutlu ifadesinde, Güney’in de ifadesine benzer şekilde, çevredekilerin silah atışı yapmak için Safa Mutlu’dan izin istediğini söyledi. Mutlu’nun iddiasına göre, Safa Mutlu “Burada silah atılmaz, savcı izinlidir, hakim olarak olaya derhal el koyarım” dedi ancak çadıra dönerken gazinodan üç el silah sesi gelmesi üzerine yeniden gazinoya döndü. Nuran Mutlu ifadesinde, arkasından gittiğinde eşi Safa Mutlu'nun Yılmaz Güney’in elinden tabancasını almak istediğini, ikisi yalnız kavga ederken Yılmaz Güney’in ateş ettiğini ve kocası Safa Mutlu'nun yaralanıp yere düştüğünü iddia etti. Ancak mahkeme dosyasında, Nuran Mutlu'nun hazırlık ve son soruşturma ifadeleri arasında çelişkili ifadeler olduğu belirtildi.

Bilirkişi raporunda dikkat çeken detaylar

Bilirkişi raporunda, otopsi raporuna göre hâkim Safa Mutlu’nun sağ gözünden giren ve başın sağ frontal bölgesinden çıkan kurşunun tahribatı nedeniyle beyin kanaması sonucu öldüğü, olay sırasında Safa Mutlu ile aralarında geçen mücadele sırasında sanık Yılmaz Güney’in sol ön kolundan yaralandığı, yönetmen asistanı Şerif Gören'in ise sağ el parmağından yaralandığı tespit edildi. Yönetmen Şerif Gören, önce ilk ifadesinde, kurşunun denizde olduğu sırada kendisini yaraladığını iddia etti. Ancak daha sonraki ifadesinde “hadise olmasın diye Güney'in elinden tabancayı alırken parmağından yaralandığını” söyleyerek Yılmaz Güney’den şikâyetçi olmadığını söyledi. Gören, ilk ifadesini parmağından yaralandığı için korkudan verdiğini öne sürdü.

Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 1976 tarihli gerekçeli kararına göre, sanıklardan Yılmaz Güney “vazifesini yaptığı sırada ve vazifesini yapmasından dolayı Yumurtalık Hâkim Yardımcısı Safa Mutlu'yu öldürmek” ve “ruhsatsız silah taşımak” suçlarından ceza aldı. Sanıklardan Abdullah Bütün “soruşturmayı yanlış yola sevk etmek” suçundan ceza alırken, hem mağdur hem de sanık olarak dava dosyasında bulunan yönetmen Şerif Gören ise “yalan tanıklıkta bulunmak” suçundan beraat etti. 1976 tarihli gerekçeli kararın hüküm kısmında şu tespitlere yer verildi:

“Sanık Yılmaz Bütün'ün silah atmasından sonra gazinoya dönen hakim Safa Mutlu'nun sanık Yılmaz Pütün'ün üzerine hücum ettiği göğsüne yumruk vurduğu ve küfür ettiği anlaşılmaktadır. Yılmaz Pütün'ün ittirmesi, tekmeyle vurmasından sonra da sandalyeyle vurduğu bir anlaşılmaktadır. Sanık Yılmaz Pütün'ün elinden tabancayı almak gayesine matuf olsa bile ölen Safa Mutlu'nun tevali eden bütün hareketleri TCK.nun 51/1. maddesine uygun şekilde bir haksız tahrik sebebi olarak kabul edilmiş, sanık Yılmaz Pütün maruz kaldığı haksız tahrik sebebiyle Safa Mutlu'yu kasten ve tevehhüren öldürdüğü sonucuna varılmıştır”

1976 tarihli mektup ve mahkemenin değerlendirmesi

Yılmaz Güney’in avukatı ise mahkemeye, Nuran Mutlu tarafından yazılan 10 Ocak 1976 tarihli bir mektubu ve mektupla zarfın üzerindeki yazıların Nuran Mutlu’nun el yazısını olduğunu tespit eden 12 Mart 1976 tarihli üç kişilik bilirkişi heyeti raporunu mahkemeye sundu. Nuran Mutlu’nun, Osman Ö.’ye yazdığı ve mahkeme dosyasına giren mektubun bazı yerlerinde olayı görmediğini açıkça ileri sürdüğü görüldü. Mektuptaki cümlelerde şu ifadeler yer aldı:

“O zamanlar keşke hadiseyi görmediğimi söyleseydim, şimdi çok iyi olacaktı. Ama o anda çocuğumun menfaati için şuursuzca söyledim. İşin içinde biliyorsun ayrıca o anarşist köpeğin mahkum edilmesinde bir zorunluluk kabul ettiğim için o şekilde konuştum. O zamanlar doğruyu söyleyip işin başında bu davanın dışında kalsaydım çok iyi olurdu .Ama dedim ya çocuğumun geleceğinin ve menfaatlerini düşünmem beni bu davaya kattı.”

Mahkeme tespitinde ise, “Nuran Mutlu'nun olayı görmediği halde görmüş gibi ifade vererek davaya katıldığı anlamına gelebileceği gibi, eşini kaybeden ve gocuğunun geleceğini düşünen ancak davanın uzaması üzerine yeni bir hayat kurma teşebbüsü geciken bir annenin sızlanması mahiyetinde de görülebilir” denildi ancak bir pişmanlık ifadesi olarak kabul edilse bile delil mahiyetinde olmadığı ileri sürüldü.

İç hukuk süreci ve AİHM’e başvuru adımları

1984 yılında hayatını kaybeden Türkiye’nin ilk Cannes Film Festivali Altın Palmiye Ödüllü yönetmeni Yılmaz Güney, Yumurtalık hâkimi Safa Mutlu’nun ölümüne sebep olmaktan yargılandığı davada 1976 yılında mahkûm oldu ve uzun süre cezaevinde kaldıktan sonra 1984’te Fransa’da yaşamını yitirdi. Yıllar sonra Güney’in eşi Fatoş Güney, kızı Güney ve oğlu Yılmaz Güney, avukatları Bişar Abdi Alınak aracılığıyla, davanın meşru müdafaa kapsamında yeniden yargılama yapılmasını ve Mutlu’nun mezarının açılarak incelenmesini isteyerek 2024 yılında mahkemeye başvurdu. Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi, olayın üzerinden geçen zamanda tüm yargısal süreçlerin tamamlanmış olduğu ve meşru müdafaanın yasal şartlarının oluşmadığını belirterek talebi reddetti. Karara itiraz edildi, bu itiraz da üst mahkeme tarafından reddedildi.

Bunun üzerine avukat Alınak Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvurdu. Yüksek mahkeme, 25 Aralık 2025 tarihli kararında “adil yargılanma hakkının ihlal edildiği” iddiasını yetkisizlik, “maddi ve manevi varlığın korunmasının ihlal edildiği” iddiasının ise başvuru yollarının tüketilmesi gerekçesiyle kabul edilemez buldu. Avukat Bişar Abdi Alınak, son olarak gerekçeli karardan tam 50 yıl sonra dosyayı AİHM’e taşıdı.

Balistik tespitler ve Alınak’ın değerlendirmeleri

AİHM’e yapılan başvuruda, elde edilen bilgilerin bugüne kadar kamuoyundan gizlendiği ve Yılmaz Güney’in “hâkim katili” gösterilerek itibar suikastına uğratıldığı öne sürüldü. Güney’in katil olmadığını belirten Alınak, elde ettikleri bilgiler için, “Dönemin yargıçlarının taraflı yargılama ile dünya hukuk tarihine geçecek, hukuk garabeti niteliğinde bir karar tesis ettiklerini kanıtlar niteliktedir” dedi.

Yargılamaya siyasi müdahalelerde bulunulduğunu, bu nedenle şaibeli bir yargı süreci yürütüldüğünü savunan Alınak, Safa Mutlu’nun mezarının açılması halinde olayın tüm yönlerinin ortaya çıkacağını ifade etti. Dönemin bilirkişi raporu ile Polis Enstitüsü Kriminalistik Öğretmeni Ertuğrul Korhan’ın mahkemenin talebi üzerine hazırladığı raporu da dosyaya ekleyen Alınak, dilekçesinde kurşunun giriş yönü ve seviye farkına ilişkin şu değerlendirmeleri yaptı:

“Yılmaz Güney, olay öncesinden olay anına dek geçen süreçte, görevi başında olmayan ve yoğun alkol etkisi altında bulunan hâkim Safa Mutlu ve Yumurtalık Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Tuncer Aslan’ın yakınları tarafından 4 kez fiziksel saldırıya maruz kalmıştır. Elim hadise ise yine Mutlu’nun Güney’e 4’üncü kez sandalyeyle saldırması esnasında vuku bulmuştur. Bu husus dönemin mahkemesi tarafından da açıkça kabul edilmiştir. Olayın can alıcı kısmı da burada ortaya çıkmıştır. Yılmaz Güney, gerekçeli kararda ve uzman raporlarında da belirtildiği üzere, sandalyeyle saldırıya uğradığı esnada, 20 cm’lik boy farkı ve 60 cm’lik basamağın üzerinde olmasından ötürü, maktulden en az 80 cm yukarıdadır. Buna rağmen, otopsi raporunda, kurşunun aşağıdan yukarı meyilli olarak girdiği tespit edilmiştir.”

Dilekçede ayrıca Ertuğrul Korhan’ın raporundaki şu tespitlere ve değerlendirmelere yer verildi:

“İlk müdahalede ve otopsi raporunda yapılan tespitlere göre giriş ve çıkış delikleri istikameti atışın aşağıdan yukarıya doğru meyilli olarak ve soldan sağa doğru olduğunu göstermektedir. Balistik ve geometrik incelemede atışın yukarıdan aşağıya doğru olamayacağı (Maktul ile Sanık Yılmaz Güney arasında seviye farkından) tespit edilmiştir. (Dosyadaki ifade ve raporlara göre)”

“Maktul Safa Mutlu’ya yapılan atışın aşağıdan yukarıya veya en fazla yere paralel bir seviyeden yapıldığı balistik ve geometrik tespitlerden anlaşılmaktadır. (Bu atış Safa Mutlu ile aynı seviyede bulunan bir üçüncü şahıs tarafından olabilir). Kafatasının giriş deliğinin geometrik şekli (eğer otopside bozulmadı ise) tespit edilerek atış meylinin ve istikametinin tespiti mümkün olabilir.”

“Sanığın; olaya takaddüm eden zamandaki durumu, bu durumun tanık ifadelerine göre tespiti, olayda bir balistik tespit yapılamaması hâlinde; müspetlik veya menfilik sonuç durumu aynı orandadır.”

Dilekçede, geometrik ve balistik tespit yapılmadan olayın oluşunun açıklanamayacağı savunularak, Adli Tıp Müessesesi’nin maktulün kafatasının incelenmesi gerektiğini belirttiği, mahkemenin gömü yerini sorduğu ancak Nuran Mutlu vekillerince heyetin reddi istenip bu talep kabul görmemesine karşın incelemenin yapılmadığı aktarıldı. Başvuruda ayrıca, Safa Mutlu’nun vurulma anını gördüğünü iddia eden tek bir tanık bulunmadığı, Nuran Mutlu’nun mektubunda olayı görmediğini ve yalancı tanıklık yaptığını yazdığı öne sürüldü.

Dilekçede Şerif Gören tanıklığına değinildi

Şerif Gören’in tanıklığına da değinilen dilekçede, Gören’in ilk ifadesinde olay sırasında 100 metre uzaklıktaki denizde yüzerken parmağından vurulduğunu söylediği, olayın kapanmasının film çekimini engelleyebileceğini düşündüğü için böyle konuştuğu, daha sonraki ifadesinde ise silahı alırken parmağından yaralandığını belirttiği aktarıldı; bu anlatımın Fatoş Güney’in ifadesiyle de desteklendiği kaydedildi. Sandalyeden alınan darbe sonucu silahın istemsiz patladığı ve kast unsurunun bulunmadığı savunulan başvuruda, bilinçli ateşleme olsa dahi saldırının şiddeti karşısında meşru savunmada sınırın aşılıp aşılmadığının tartışılmadığı belirtildi.

Güney’in silahını bilinçli şekilde ateş ettiğinin hâlâ tespit edilemediğini söyleyen Alınak, “Safa Mutlu’nun vurulma anını gördüğünü iddia eden tek bir tanık da yok. Geometrik ve balistik tespit yapılmadan olayın oluşu açıklanamamaktadır” dedi ve olayın tamamen aydınlatılması için Safa Mutlu’nun mezarının açılmasını talep etti. Alınak, Nuran Mutlu’nun mektubuna ilişkin olarak da “‘anarşist köpeğin mahkûm edilmesi için yalancı tanıklık yaptığını’, doğruyu söylemediğini’ yazmış” ifadesini kullandı.

T24’e yaptığı açıklamada yargısal yaklaşımı ve iç hukuktaki süreci eleştiren Alınak, “Dün Yılmaz Güney'i yargılamış gibi görünerek mahkumiyet kararı veren; hak arayışını siyasal ve tarihsel hesaplaşmanın figüranı yapan yargı, bugün de maddi ve bilimsel delillerle ortaya çıkacak gerçekler ile yüzleşmek yerine yıllar önceki zihniyetin temsilcisi olmayı tercih etmiştir” dedi. Alınak, açıklamasının devamında şunları kaydetti:

“Oysa yargısal otoritenin arkasına sığınmak yerine bu gerçeğin ortaya çıkarılması cesaretinin gösterilmesi, Yılmaz Güney'in ve sevenlerinin olduğu kadar, elim kazada yaşamını yitiren Hâkim Sefa Mutlu'nun yakınlarının da hakkıdır. Yılmaz Güney üzerinden bazı kesimlerin bir zafer olarak gördüğü, maddi gerçekle bağdaşmayan söz konusu kararının bugün dahi korunması, bir ceza normunun adalet adına uygulanmasından ziyade, bir halkın yetiştirdiği sanatçının mahkumiyetini zafer sayanların beklentilerini karşılamaya hizmet ettirilmesidir.

Bugün bir yanda toplumsal barışın kurulmasını ve Kürt meselesinde tarihsel bir yüzleşmeyi amaçlayan irade konuşulurken, diğer yanda Kürt düşmanlığını körükleyen zihniyetin, farklı alanlarda varlığını sürdürmesi de çözülmesi gereken derin bir çelişkidir. Yılmaz Güney üzerinden etnik kimliklere yönelik önyargının adalet umulan yargı mensuplarınca süre getirilmesi geçmişteki vahim zihniyetin yalnızca geçmişte kalmadığını göstermektedir. Türkiye'de adalet arayışının son durağının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi olması, ülkenin yargısı adına ağır bir tablodur.

Yılmaz Güney gibi büyük bir devrimcinin ve sanat insanının hakkını savunmak için süreci Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine taşıma zorunluluğunda bırakan yargısal yaklaşımı, bu yaklaşımın sorumlularını ve iç hukuktaki adalet arayışımızı sonuçsuz bırakan bu kararı teraziden kaçanları kamuoyunun ve vicdanının takdirine bırakıyoruz.”

Deniz Ay
Editör