Türkiye'de yaşlı nüfusun hızla artması, sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği açısından yeni politikaların hayata geçirilmesini gündeme getirdi. Sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali dengesinin güçlendirilmesi amacıyla prim tabanının genişletilmesi, tahsilat oranlarının artırılması ve değişen çalışma biçimlerine uyum sağlayacak yeni uygulamaların geliştirilmesi planlanıyor. Bu kapsamda Türkiye'nin demografik yapısındaki değişimlerin sosyal güvenlik sistemine etkileri de dikkate alınacak. Yaşlı nüfustaki artış, doğurganlık oranlarındaki düşüş ve buna bağlı olarak yaşlı bağımlılık oranındaki yükseliş, sosyal güvenlik politikalarının yeniden ele alınmasını gerekli kılıyor.
Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılı verilerine göre, Türkiye'de 65 yaş ve üzerindeki nüfus son 5 yılda yüzde 20,5 artarak 9 milyon 583 bin 59 kişiye ulaştı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı da yüzde 11,1'e yükseldi. 2020 yılında Türkiye'de 65 yaş ve üzerindeki nüfus 7 milyon 953 bin 555 kişi olarak kayıtlara geçmiş, yaşlı nüfusun toplam nüfus içerisindeki payı ise yüzde 9,5 olmuştu. Beş yıllık dönemde hem yaşlı nüfusun sayısında hem de toplam nüfus içindeki oranında belirgin artış yaşandı.
Yaşlı nüfusun büyük bölümü 65-74 yaş grubunda
2025 yılı sonu itibarıyla Türkiye'deki yaşlı nüfusun yüzde 62,9'unu 65-74 yaş grubundakiler oluşturdu. Yaşlı nüfusun yüzde 27,9'u 75-84 yaş grubunda yer alırken, 85 yaş ve üzerindeki kişiler toplam yaşlı nüfusun yüzde 7,8'ini oluşturdu. Türkiye'de 100 yaş ve üzerinde yaşayan kişi sayısı da 8 bini aştı. Yaşlı nüfustaki artış, yalnızca emeklilik ve sosyal güvenlik harcamaları açısından değil, sağlık ve bakım hizmetlerine duyulan ihtiyacın artması bakımından da önemli bir dönüşümü beraberinde getiriyor.
Uzun dönemli bakım sigortası için altyapı oluşturulacak
Devlet, yaşlı nüfustaki artışın yanı sıra doğurganlıktaki düşüş eğilimini de dikkate alarak sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğini güçlendirecek yeni adımlar belirledi. Bu kapsamda "uzun dönemli bakım sigortası" 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'a (OVP) dahil edildi. İlgili bakanlıkların ortak çalışmasıyla uzun dönemli bakım sigortasının hayata geçirilmesine yönelik altyapı oluşturulacak.
Yeni sistemle yaşlılık veya kronik rahatsızlıklar nedeniyle günlük yaşam aktivitelerini tek başına gerçekleştiremeyen kişilere yönelik bakım desteğinin güçlendirilmesi hedefleniyor. Bu kişilere evde veya bakım kurumlarında sunulan hizmetlerin daha kapsamlı hale getirilmesi planlanıyor. Evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin süreklilik arz eden bir yapıya kavuşturulması ve uzaktan sağlık hizmetleriyle bütünleşik bir sistem oluşturulması da program kapsamında yer alıyor. Bu uygulamalarla birlikte artan yaşlı bağımlılık oranının oluşturduğu yükün azaltılması ve yaşlı bireylerin bakımında ailelerin üstlendiği sorumluluğun hafifletilmesi amaçlanıyor.
Bakım ekonomisi güçlendirilecek
Bakım ekonomisinin geliştirilmesi de sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğine yönelik politikalar arasında bulunuyor.
Program döneminde sağlık hizmetlerine erişimde kısıtlamaya gidilmeden finansal sürdürülebilirliğin güçlendirilmesine yönelik adımlar atılacak. Sağlık hizmetlerinin geri ödemesinde risk analizlerini ve sağlık hizmeti sunucularının davranışlarını dikkate alan yeni denetim modelleri geliştirilecek. Veri analizi kullanılarak geri ödeme kriterleri yeniden incelenecek ve değer bazlı geri ödeme yöntemlerinin yaygınlaştırılması sağlanacak. Harcamaların hızlı artış gösterdiği gruplarda kaynakların daha etkin kullanılması için yeni uygulamalar hayata geçirilecek.
Bu alanda yeni yılın ilk çeyreğinde somut çıktıların ortaya konulması planlanıyor.
Sağlık Market kapsamı genişletilecek
Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğine yönelik düzenlemeler sağlık alanındaki uygulamalarla da desteklenecek. Sağlık Market uygulaması daha fazla ilaç ve medikal malzemeyi kapsayacak şekilde genişletilecek. Böylece sağlık ürünlerinin tedarik zincirinin güçlendirilmesi hedeflenecek. Üniversite hastanelerinin yönetim modeli de yeniden ele alınacak. Üniversite hastanelerinin eğitim, araştırma ve sağlık hizmeti sunma fonksiyonları açısından daha etkin ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması planlanıyor. Bu adımların sağlık harcamalarının daha etkin yönetilmesine ve sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali dengesinin güçlendirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.
İstihdamda daha uzun süre kalma hedefi
Yeni Orta Vadeli Program kapsamında kişilerin çalışma hayatında daha uzun süre kalmasını teşvik edecek düzenlemeler de hayata geçirilecek.
Bu düzenlemelerde hakkaniyet ve aktüeryal dengenin korunması temel öncelikler arasında yer alacak. Sosyal güvenlik sisteminin fiili ve yasal kapsamının genişletilmesi, sistem dışında kalan grupların sosyal güvenlik kapsamına alınması için farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik yeni uygulamalar geliştirilecek. Değişen iş gücü piyasası koşulları ve yeni nesil esnek çalışma biçimleri de sosyal güvenlik mevzuatında dikkate alınacak. Mevzuatın yeni çalışma modellerine daha uyumlu hale getirilmesi planlanıyor.
Prim borçlarının tahsilatı hızlandırılacak
Sosyal güvenlik sisteminin gelir tarafında da yeni düzenlemeler yapılacak. Prim borçlarının takip ve tahsilat süreçleri daha etkin hale getirilecek. Kurumların bilişim altyapıları güçlendirilecek, kurumlar arasındaki veri paylaşımı artırılacak. Sosyal güvenlik sisteminin uzun dönemli mali sürdürülebilirliğine ilişkin göstergeler düzenli olarak takip edilecek.
Atılacak adımlarla bir yandan yaşlanan nüfusun ortaya çıkardığı bakım ve sağlık ihtiyaçlarına cevap verilmesi, diğer yandan sosyal güvenlik sisteminin artan mali yük karşısında uzun vadede sürdürülebilirliğinin korunması amaçlanıyor.
