Uçuşlar durdu, sistemler çöktü: Peş peşe yaşanan iki dijital krizin dünyaya maliyeti dudak uçuklattı

Kasım ayının ikinci haftasında peş peşe patlak veren Microsoft ve ABD hava trafik kontrol sistemi kesintileri, küresel ekonomiye toplam 17.19 milyar dolarlık devasa bir fatura çıkardı. Dünya genelinde iş süreçlerini felç eden ve binlerce uçuşun iptaline neden olan bu iki büyük arıza, dijital altyapıya olan bağımlılığın doğurduğu sistemik riskleri ve sigorta sektörünün karşı karşıya kaldığı yeni tehditleri tüm gerçekliğiyle ortaya koydu.

Uçuşlar durdu, sistemler çöktü: Peş peşe yaşanan iki dijital krizin dünyaya maliyeti dudak uçuklattı

Sabah'ta yer alan habere göre, kasım ayının ikinci haftası, dünya ekonomisinin dijital sistemlere ne kadar derinden bağlı olduğunu gözler önüne seren iki devasa kesintiye sahne oldu. İlk olarak 12 Kasım'da Microsoft altyapısında meydana gelen sorunlar küresel çapta iş akışlarını durma noktasına getirirken, sadece bir gün sonra ABD'de hava trafik kontrol ağının çökmesiyle yeni bir kriz patlak verdi.

Maliyetler incelendiğinde tablo oldukça çarpıcı. İlk belirlemelere göre Microsoft kaynaklı kesintinin doğurabileceği ekonomik maliyet 16 milyar dolar seviyelerine tırmandı. ABD'deki havacılık krizinin havayolu firmalarına getirdiği yükün ise 1 milyar doların üzerine çıkabileceği öngörülüyor. Sektörel bazda 1.19 milyar dolarlık tahmin üzerinden hesaplama yapıldığında, meydana gelen bu iki olayın küresel faturası toplam 17.19 milyar doları buluyor.

Microsoft kesintisi ve iptal edilen uçuşların faturası

12 Kasım'da başlayan küresel sorun; Microsoft 365, Copilot, Teams, Outlook ve Exchange Online gibi temel hizmetleri vurdu. Bu süreçte 70'ten fazla ülkede kurumlar iletişim kurmakta ve e-postalara ulaşmakta zorluk çekti. Siber risk modellemesi yapan Kovrr şirketinin değerlendirmesine göre, çalışma saatlerindeki kayıplar ve düşen verimlilik hesaba katıldığında söz konusu kesintinin küresel çaptaki ekonomik maliyeti yaklaşık 16 milyar dolar.

Microsoft'ta yaşananların hemen ardından, ABD Federal Havacılık İdaresi iletişim sistemlerinde teknik bir arıza bildirdi ve ülkedeki tüm uçuşlar geçici süreyle askıya alındı. 13 Kasım'da patlak veren bu sorun yüzünden pazartesi sabahına kadar 18 bin 500'den fazla uçuş yapılamadı.

Meydana gelen rötarlar ve iptaller nedeniyle binlerce yolcu havalimanlarında beklemek zorunda kalırken, mürettebat ve uçakların yer değiştirememesi havayolu operasyonlarına günlerce sürecek bir darbe vurdu. Finansal araştırma kuruluşu Bernstein'ın analizine göre; Southwest Airlines, United Airlines, Delta Air Lines ve American Airlines firmalarının toplam vergi öncesi kâr kaybı 345 milyon dolar düzeyinde hesaplandı. Aynı kurum, bu kayıp aralığının 270 milyon ile 430 milyon dolar arasında değişebileceğini kaydetti.

Sigorta dünyasında 1.4 milyar dolarlık risk

Yaşanan dijital çöküşlerin ekonomik faturası kadar, sigorta şirketlerine yansıyacak olan boyutu da büyük bir tartışma konusu oldu. Özellikle Microsoft kesintisinin sigortalı hasar tahminlerinde kurumlar arasında ciddi görüş ayrılıkları göze çarpıyor.

CyberCube tarafından 16 Kasım'da paylaşılan analiz, küresel sigortalı zararın büyük olasılıkla 100 milyon doların altında kalacağına işaret ediyor. Kurum, ihtiyatlı senaryoda üst sınırı 350 milyon dolar olarak belirledi. Öte yandan Kovrr'ın ilk değerlendirmeleri, sigortalı hasarın 700 milyon dolar civarında olabileceği yönünde. Aynı şirketin farklı senaryolarında bu kaybın 300 milyon dolardan 1.4 milyar dolara kadar tırmanma ihtimali bulunuyor.

Ekonomik kayıpla sigortalı hasar arasındaki bu büyük uçurumun altında, yaşanan her teknolojik kesintinin poliçe kapsamına girmemesi yatıyor. Özellikle siber saldırı kaynaklı olmayan sistem çökmelerinde, üçüncü taraf hizmet sağlayıcıları yüzünden duran işlerin zararı tamamen poliçedeki koşullara bağlı olarak karşılanıyor. Kimi poliçelerde 8-12 saatlik bekleme süresi şartı koşulurken, yalnızca personelin iş yapamaması ve doğrudan bir gelir kaybı belgelenememesi durumunda tazminat hakkı doğmayabiliyor.

Sistemik dijital risk ve yeni tehditler

Arka arkaya yaşanan bu iki büyük kriz, küresel ekonominin kısıtlı sayıdaki iletişim ve teknoloji altyapı sağlayıcısına ne derece bağımlı olduğunu bir kez daha hatırlattı. Reasürans ve sigorta sektörü açısından asıl büyük tehlike, aynı altyapıyı kullanan çok sayıda müşterinin aynı anda zarar etme ihtimali. Ortaya çıkan bu tablo, klasik iş durması sigortalarının ötesine geçerek bulut hizmeti kesintilerini de güvence altına alan parametrik sigortaların değerini her geçen gün artırıyor.

Deniz Ay
Editör