2019 yılında İran'da düzenlenen hükümet karşıtı protestolara katıldığı gerekçesiyle tutuklanan ve üç kez idam cezasına çarptırılan boks şampiyonu Muhammed Cevad Vefai Sani, insan hakları alanındaki çalışmalarıyla prestijli Magnitsky Ödülü'nün sahibi oldu. İran'da idam edilme riskiyle karşı karşıya bulunan 31 yaşındaki Sani, ödülü özgürlük mücadelesi veren İranlılar adına kabul ettiğini bildirdi.
The Guardian'ın haberine göre Sani, Londra'da düzenlenen törende insan hakları alanındaki mücadelesi nedeniyle ödüle layık görüldü. İran'ın kuzeydoğusundaki Vakilabad Cezaevi'nden törene yazılı bir mesaj gönderen Sani, ödülü özgürlük talebi nedeniyle hapsedilen, işkence gören, tehdit edilen veya idama mahkûm edilen kişiler adına kabul ettiğini belirtti.
Sani mesajında şu ifadelere yer verdi:
"Bu ödülü, özgür bir İran isteme 'suçu' nedeniyle hapsedilen, işkence gören, tehdit edilen veya idama mahkum edilen herkes adına; direniş birimlerindeki yoldaşlarım ve özgürlüğün bedelini hayatlarıyla ödeyen nesil adına kabul ediyorum."
İran rejiminin kendilerinden pişmanlık göstermelerini, televizyonda itirafta bulunmalarını ve teslim olmalarını istediğini belirten Sani, "Ancak yanıtımız açık: Asla teslim olmayacağız, aşağılanmayı asla kabul etmeyeceğiz" dedi. Hayalini kurduğu İran'ı ise "İnsanların özgürce oy kullandığı, kadınlarla erkeklerin eşit olduğu, etnik köken, din veya inanç temelinde ayrımcılığın bulunmadığı, hiç kimsenin siyasi muhalefet nedeniyle hapsedilmediği veya idam edilmediği bir İran" olarak tanımladı.
İranlı boks şampiyonu ve antrenör Muhammed Cevad Vefai Sani, 2019'da ülke genelinde düzenlenen demokrasi yanlısı protestolara katıldığı gerekçesiyle 2020 yılında tutuklandı. İranlı muhalif örgüt Halkın Mücahitleri Örgütü'nü (MEK) desteklemekle suçlanan Sani, "yeryüzünde fesat çıkarmak" suçlamasıyla yargılandı.
Uluslararası Af Örgütü'nün verilerine göre Sani, ağır adaletsizliklerin yaşandığı bir yargılama sürecinin ardından Eylül 2024'te üçüncü kez idam cezasına çarptırıldı. İran Yüksek Mahkemesi, 4 Ekim 2025'te idam kararını onadı. Tutuklanmasının ardından işkence gördüğü ve uzun süre hücre hapsinde tutulduğu belirtilen Sani'nin serbest bırakılması için uluslararası insan hakları kuruluşları ve spor dünyasından çok sayıda isim çağrıda bulundu.
Muhammed Cevad Vefai Sani
Magnitsky Justice Foundation Başkanı ve ödül komitesinin yöneticisi Sir William Browder, Sani'nin hâlâ hayatta olmasının önemine dikkat çekerek, "Bu ödülün önemli olmasının nedeni de bu. Dünya ona her dikkat kesildiğinde, onu sessizce öldürmek daha da zorlaşıyor" ifadelerini kullandı.
İran'da idamlar devam ediyor
İnsan hakları örgütü Hengaw'ın verilerine göre İran'da yılın başından bu yana en az 710 kişi idam edildi; idam edilenler arasında 79 siyasi ve dini mahkûm bulunuyor. Sani'nin tutulduğu Vakilabad Cezaevi'nde de protestolarla bağlantılı olarak beş kişi idam edilirken, cezaevinde bulunan 15 kişi hâlâ idam cezasıyla karşı karşıya bulunuyor.
Human Rights for Sport adlı insan hakları kuruluşunun kurucusu Zohreh Abdollahkhani, Vefai Sani dahil yedi sporcunun idam edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu belirterek durumun çok vahim olduğunu kaydetti. Hükümet karşıtı protestoların ardından tutuklanan dağcı Ali-Sina Mostafavi 14 Ekim'de, tekvandocu Siavash Jamshidi Kheirabadi ekim ayının başlarında, karma dövüş sanatları sporcusu Gholamreza Khani Shakarab ise mayıs ayında idam edilmişti.
Sani'nin Magnitsky Ödülü'nü kazanmasının farklı siyasi görüşlere sahip İranlıları bir araya getirdiğini vurgulayan Abdollahkhani, "Siyasi görüşlerini desteklemeyen insanlar bile sesinin duyulması için ona destek veriyor. Farklı siyasi grupların bir araya gelerek idama hayır demesini çok ilham verici buluyorum" dedi.
