Trump, Putin ve Şi zirvesinin ardından deklarasyon: 'Nükleer savaşın kazananı olmaz!'

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in APEC Zirvesi kapsamında Shenzhen’deki Kylin Villa’da gerçekleştirdiği üçlü görüşme tamamlandı ve liderler “barışa yönelik deklarasyon” başlıklı ortak açıklama yayımladı.

Trump, Putin ve Şi zirvesinin ardından deklarasyon: 'Nükleer savaşın kazananı olmaz!'

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in APEC Zirvesi kapsamında Shenzhen’deki Kylin Villa’da gerçekleştirdiği üçlü görüşme tamamlandı ve liderler “barışa yönelik deklarasyon” başlıklı ortak açıklama yayımladı. Metinde BM reformuna bağlılık, nükleer savaşların kazananının olmayacağı, rafine petrol ürünlerinin üretim ve tedarikinin artırılması ile üst düzey devlet görevlilerinin dokunulmazlığına saygı ve yetki suistimalinin önlenmesi vurgulandı.

Görüşmelerin ardından Rusya ve Çin cephesinden toplantıya ilişkin olumlu değerlendirmeler yapılırken, Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov Ukrayna’nın ana gündem olmadığını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin’in Shenzhen kentinde gerçekleştirdiği üçlü görüşme sona erdi. Türkiye saatiyle 11.27’de Shenzhen’deki Kylin Villa’da başlayan ve Şi Cinping’in başkanlık ettiği toplantıda liderler, ana salona girmeden önce üç ülkenin bayrakları önünde el sıkışmadan fotoğraf çektirdi ve zirve sonrasında ortak deklarasyon yayımladı.

Deklarasyonda nükleer savaş, BM reformu ve enerji maddeleri

Üçlü zirvenin ardından yayımlanan “barışa yönelik deklarasyon”da ABD, Çin ve Rusya’nın Birleşmiş Milletler’in (BM) küresel sorunlara daha etkin yanıt verebilmesi ve temel görevi olan uluslararası barış ile güvenliği sağlayabilmesi için BM reformuna bağlı olduğu bildirildi. Açıklamada, nükleer savaşların kazananının olmayacağı ve bu nedenle hiç yapılmaması gerektiği teyit edilirken, üç ülkenin nükleer riskleri giderme ve nükleer silahların yayılmasını önleme konusunda diyalog yürüteceği kaydedildi.

Deklarasyonda ayrıca üç ülkenin tüm ülkelerin yararı için rafine edilmiş petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladığı ve enerji arzındaki istikrarın önemini teyit ettiği aktarıldı. Metinde, üst düzey devlet görevlilerinin dokunulmazlığına rıza ve saygı ilkesinin tanındığı, Uluslararası Ceza Mahkemesi ile diğer organların yetkilerini suistimal etmemesi gerektiği ifade edildi.

Trump Putin Şi.1.42.3.

Liderlerin salondaki mesajları

Resmi gündemi önceden açıklanmayan toplantıda liderler, açılışta ve görüşme sürecinde iletişim, sorumluluk, enerji ve bölgesel meselelere ilişkin açıklamalar yaptı. Kylin Villa’daki salonda ilk sözü alan Şi Cinping, “Büyük güçler arasındaki olumlu iletişim bir tercih değil, zorunluluk” dedi; Pekin’in “Rusya ile stratejik ortaklığını ileriye taşıdığını” ve ABD ile de “yapıcı ve stratejik açıdan istikrarlı bir ilişki kurmaya aktif olarak çabaladığını” söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump ise Putin ve Şi ile “üzerinde konuşacakları çok şey” olduğunu ve halihazırda “pek çok konuyu görüştüklerini” dile getirerek, dünyanın en büyük üç ülkesinin liderleri olarak verimli diyaloğu sürdürmede “özel bir sorumlulukları” bulunduğunu belirtti. Trump ayrıca şu ifadeleri kullandı:

“Fırsatları reddederek asla barış sağlanamaz.”

Üç ülkenin nükleer silahları görüşmek için “benzersiz bir konumda” olduğunu kaydeden Trump, toplantının “tarih yazdığını” söyledi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de tercüman aracılığıyla Şi ve Trump’a “üç devletimizin de barış ve güvenliğin korunmasında ortak sorumluluğu var” diye seslendi. Uluslararası hukuk sistemini güçlendirme görevinin Rusya, Çin ve ABD’ye düştüğünü belirten Putin, “Küresel ve bölgesel bağların yanı sıra enerji güvenliğini de görüşmeliyiz” dedi; ABD’nin “yapıcı bir şekilde işbirliği yapması halinde küresel istikrarın güçlendirilmesine katkıda bulunabileceğini” ifade etti ve Ukrayna meselesi de dahil bölgesel çatışmaların çözümünde üç ülkenin ortak çıkarları bulunduğuna dikkat çekti. Toplantının gündeminde Ukrayna ve İran savaşları, nükleer kontrol, ticaret ve yapay zekâ başlıklarının da yer aldığı aktarıldı.

Rusya ve Çin cephesinden değerlendirmeler

Zirvenin ardından Rus devlet televizyonuna konuşan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuri Ushakov, görüşme sırasındaki atmosferi “iyi” olarak nitelendirdi. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise Ukrayna’nın liderlerin görüşmelerinin ana konusu olmadığını söyledi.

Çin devlet televizyonu CCTV’ye göre Devlet Başkanı Şi Cinping, Putin ve Trump ile yaptığı görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve son derece verimli” olarak değerlendirdi. Şi Cinping, “İkinci Dünya Savaşı sırasında omuz omuza savaşma tarihini” hatırlatırken, üç lider “zor kazanılmış barışı korumanın” önemine vurgu yaptı. Şi, büyük güçlerin tüm ulusların meşru güvenlik endişelerine saygı duyması gerektiği konusunda hemfikir olduklarını belirterek şu sözleri dile getirdi:

“Diyalog devam ettiği ve kapı açık kaldığı sürece barış için umut olduğunu.”

Açıklamada ayrıca “bugünkü üçlü toplantıda ekilen tohumların şüphesiz kök salacağı, filizleneceği, çiçek açacağı ve meyve vereceği” kaydedilerek, üç ülkenin iletişimi güçlendirmek, diyalogla ortak zemin oluşturmak, zorluklarla sorumluluk duygusuyla yüzleşmek ve işbirliğiyle barışı teşvik etmek için birlikte çalışarak daha iyi bir dünya inşa etmesi gerektiği vurgulandı.

Trump Putin Şi.4.3.2

Zirve öncesi temaslar ve değerlendirmeler

Üçlü görüşme öncesinde değerlendirmelerde bulunan Trump, Putin ve Şi ile aynı masada buluşmanın “tarihi bir fırsat” olduğunu vurgulamış ve bu temaslarda üç ülke açısından yeni işbirliği olanaklarının ele alınacağını ifade etmişti. Çin yönetimi üçlü zirveyi dünya barışı ve istikrarı açısından önemli bir diplomatik girişim olarak nitelerken, Reuters ve Associated Press’e konuşan uzmanlar liderler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle kapsamlı bir anlaşma ihtimalinin düşük olduğunu değerlendirmişti.

Üçlü zirve öncesinde Trump, Putin ile programda yer almayan bir görüşme gerçekleştirmişti. Beyaz Saray tarafından paylaşılan görüntülerde Trump’ın Rus lideri işaret ederek gülümsediği ve “O benim arkadaşım” dediği görülmüştü. Görüşmenin başlangıcında Putin ile uzun yıllardır iyi ilişkilere sahip olduğunu dile getiren Trump, bu temaslardan olumlu sonuçlar çıkabileceğini belirtmişti.

Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, iki liderin Ukrayna’daki savaşı ve ikili ilişkileri ele aldığını açıklamıştı. Rus devlet haber ajansı TASS’a konuşan Uşakov, görüşmenin iyi geçtiğini ve Putin’in toplantıdan oldukça memnun ayrıldığını söylemiş, önemli bir açıklama yapılmadığını, tarafların üçlü zirveye hazırlandığını ve zirve öncesinde Ukrayna’daki savaşın yanı sıra uluslararası gelişmeler ile büyük güçler arasındaki ilişkilerin masaya yatırılabileceğini ifade etmişti.

Putin ile temasının ardından Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir araya gelen Trump, iki ülkenin Ukrayna’daki savaşın sona ermesine katkı sağlayabileceğini dile getirmişti. Trump görüşmede şu ifadeleri kullanmıştı:

“Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş konusunda ikimiz de yardımcı olmak istiyoruz. Bu savaşın sona erdiğini görmek istiyorum.”

Trump Putin Şi.1.2

Trump ayrıca İran’daki savaş nedeniyle enerji sevkiyatının aksadığı Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının sürdürülmesinin de iki ülkenin ortak çıkarına olduğunu belirtmişti. Şi Cinping ise ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin genel olarak istikrarlı olduğunu ve iyileşme gösterdiğini ifade ederek, Washington ile ilişkileri doğru yönde ilerletmek için Trump’la çalışmaya kararlı olduğunu vurgulamıştı. Trump da Şi ile aralarında özel bir ilişki bulunduğunu belirterek Çin liderine gösterdiği karşılama için teşekkür etmişti.

Deniz Ay
Editör