TBB'den AİHM'nin Can Atalay kararı için uygulama çağrısı

Türkiye Barolar Birliği, AİHM 2. Dairesi’nin 17 Kasım 2026’da Türkiye İşçi Partisi (TİP) Hatay Milletvekili Can Atalay hakkında açıkladığı hak ihlali kararına ilişkin yazılı açıklama yaptı.

TBB'den AİHM'nin Can Atalay kararı için uygulama çağrısı

Türkiye Barolar Birliği, AİHM 2. Dairesi’nin 17 Kasım 2026’da Türkiye İşçi Partisi (TİP) Hatay Milletvekili Can Atalay hakkında açıkladığı hak ihlali kararına ilişkin yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, AİHM’nin Atalay’ın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının siyasi çoğulculuğu bastırma ve kendisini susturma amacı taşıdığı yönünde değerlendirmede bulunduğu hatırlatıldı.

ANKA'da yer alan habere göre, TBB, AİHM’nin kararında Atalay’ın tahliye edilmesi ve milletvekili olarak parlamento çalışmalarına katılmasının sağlanması için gerekli adımların atılmasını öngördüğünü belirtti. Mahkemenin ayrıca Atalay lehine 32 bin 500 avro manevi tazminata hükmettiği kaydedildi.

“AYM kararlarının uygulanması zorunludur"

TBB açıklamasında, AİHM’nin AYM kararlarının uygulanmasının Yargıtay’ın onayına bağlı olmadığını vurguladığına dikkat çekildi. AYM kararlarının eksiksiz uygulanmamasının anayasal düzeni ve bireysel başvuru mekanizmasının etkinliğini zayıflatabileceği ifade edildi.

Açıklamada, AİHM’nin Türkiye’ye yönelik değerlendirmeleri kapsamında, Atalay’ın tutukluluğuna son verilmesi, derhal serbest bırakılması ve milletvekili olarak görevini yerine getirmesinin sağlanması gerektiği aktarıldı.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi;

"AİHM, Şerafettin Can Atalay’ın durumunun, Türkiye’de özgürlüklerinden yoksun bırakılan siyasi muhaliflerin, insan hakları savunucularının ve gazetecilerin içinde bulunduğu durumdan ayrı düşünülmemesi gerektiğini vurgulamış; Yargıtay’ın AYM’nin Şerafettin Can Atalay’la ilgili ilk kararından sonra, lehte oy kullanan AYM yargıçları hakkında suç duyurusunda bulunmuş olması karşısında, hükümetin savunmasının aksine, Yargıtay’ın ilgili AYM kararlarını uygulamamasının meşru bir hukuki tartışmadan ibaret olarak değerlendirilemeyeceğini; ayrıca, AYM kararlarının uygulanmasının da Yargıtay’ın onayına bağlı bulunmadığını belirtmiştir. AİHM bunun yanı sıra, Cumhurbaşkanının ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanının Yargıtay’ın tutumuyla ilgili açıklamalarını, Venedik Komisyonu’nun ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiserinin Türkiye’de yargı bağımsızlığını zayıflatan siyasi baskı ile ilgili kaygılarını dikkate alarak, Şerafettin Can Atalay’ın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının sürdürülmesini, Atalay’ı susturma ve çoğulculuğu boğma amacına yönelik olarak nitelendirmiş; dışa vurulmayan asıl niyetin ise insan hakları savunucularının çalışmaları üzerinde caydırıcı etki yaratmak olduğunun altını çizmiştir. AİHM, bunun özgürlük ve güvenlik hakkı (AİHS md. 5) ve serbest seçim hakkı (AİHS’ye Ek 1 No.lu Protokol md. 3) bağlamında, AİHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin, ilgili maddelerde belirtilen sınırlama amaçları dışında sınırlanmalarını yasaklayan AİHS’nin 18. maddesinin ihlali olduğuna hükmetmiştir.

AİHM, AYM kararlarına eksiksiz uyulmasının hukukun üstünlüğü bakımından elzem olduğunu, AYM kararlarının uygulanmamasının, yurttaşları kendilerine tanınan hakların etkili şekilde uygulanmasından yoksun bırakarak anayasal düzeni tehlikeye atacağını ve bireysel başvuru usulünün etkililiğini zayıflatmaya elverişli olduğunu yinelemiştir. AİHM, AYM kararlarının eksiksiz olarak uygulanmasını sağlamak ve gelecekte benzer ihlalleri önlemek üzere tüm uygun genel tedbirleri almanın devletin görevi olduğunu kabul etmiştir. AİHM, başvurucunun tutukluluğuna son vermek, derhal serbest bırakılmasını sağlamak ve Meclisteki yerini alarak parlamenter görevlerini yerine getirmesine imkân tanımak üzere gerekli tüm tedbirleri almanın; AYM kararlarının eksiksiz olarak uygulanmasını sağlamak ve gelecekte benzer ihlalleri önlemek üzere tüm uygun genel tedbirleri almanın devletin yükümlülüğünde olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak AİHM, kararlarının bağlayıcı olduğunu belirten AİHS md. 46’ya dayanarak, Şerafettin Can Atalay’ın tahliye edilmesini ve milletvekili olarak parlamento çalışmalarına katılmasının sağlanmasını öngörmüş; AYM kararlarıyla tam bir uyum içinde olunmasının, hukuk devleti niteliği açısından zorunlu olduğunu ve Türkiye’nin gelecekte benzer ihlalleri önlemek için tedbir alması gerektiğini vurgulamıştır. AİHM ayrıca, Şerafettin Can Atalay lehine 32.500 Avro manevi tazminata hükmetmiştir.

Temel hakların ihlal edilip edilmediğini denetlemekle yetkili AYM’nin kararlarının uygulanmaması, insan haklarına saygılı hukuk devleti ilkesine duyulan güveni sarsmaktadır. AİHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin, Sözleşme’de belirtilen amaçlar dışında sınırlandırılması da insan haklarına saygılı devlet olma niteliğini zayıflatan, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan ayrımcılıklara yol açabilen kaygı verici bir durumdur. İnsan haklarına saygılı hukuk devleti olmanın gereği, AYM ve Yargıtay dâhil bütün yargı organlarının uymakla yükümlü olduğu AİHM kararlarıyla belirlenen standartlara uygun hareket edilmesidir. Bu standartlara uyum sağlandığı sürece insan hakları ve hukuk devleti açığı giderek kapanacak ve bu alanda duyulan haklı kaygılar yerini güven duygusuna bırakacaktır. Türkiye Barolar Birliği olarak, insan haklarına dayalı hukuk devleti standartlarının eksiksiz biçimde hayata geçirilmesi için mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz."

Deniz Ay
Editör