Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da gerçekleştirilen 31’inci Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi’nde (COP31) müzakerelere katılan heyetler, ortak bir sonuç bildirgesi üzerinde uzlaşma sağlayamadı. Zirvenin 20 Kasım Cuma günü tamamlanması planlanırken, taraflar arasındaki anlaşmazlıkların giderilememesi üzerine görüşmeler 14’üncü güne uzadı.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Genel Kurul’da yaptığı konuşmada zirve sonunda herhangi bir karar alınmadığını açıkladı. Son taslak metne karşı çıkan tarafların bulunduğunu kaydeden Kurum, bu nedenle kararların kabul edilmediğini bildirdi.
Kurum, Genel Kurul öncesinde basına yaptığı açıklamada ise hazırlanan örtü kararının kabul edilmesi için ülkelere çağrıda bulunarak, “(Kararın) Çıkmaması halinde, COP sürecini çözümsüzlüğe sokacakların kendilerini bu manada değerlendirmeleri gerektiğini düşünüyorum. Niye çıkarmıyoruz? Niye ilerletmiyoruz?” ifadelerini kullanmıştı.
Avrupa ülkeleri taslağı "geri adım" olarak nitelendirdi
Müzakere çevrelerinden edinilen bilgilere göre, petrol ve doğal gaz gibi fosil enerji kaynaklarından çıkışa yönelik somut taahhütler metne dahil edilirken Suudi Arabistan gibi petrol üreticisi ülkeler süreci bloke etti. Hazırlanan son taslakta 2023 yılında Dubai’de alınan karara genel bir atıf yapılmasına karşın petrol, kömür ve doğal gazdan açıkça söz edilmemesi, Avrupa ülkeleri ile iklim koruma örgütlerinin tepkisine yol açtı.
Avrupa Birliği (AB) sözcüsü, sunulan taslak metinlerin iklim krizinin gerektirdiği düzeye yaklaşmadığını savunarak metne onay vermeyeceklerini açıkladı. Sözcü, “İklim değişikliğinin temel nedenlerinden biri olan fosil yakıtlara değinilmeyen bir sonuç belgesini veya Antalya Mutabakatı'nı desteklemeyeceğiz. Geri adım anlamına gelen hiçbir müzakere sonucunu kabul etmeyeceğiz ve fosil yakıtları çevreci göstererek meşrulaştırmaya çalışan hiçbir COP sonucuna onay vermeyeceğiz” dedi.
Almanya Çevre Bakanı Carsten Schneider de fosil enerji kaynaklarından uzaklaşılmasına dair açık bir taahhüt bulunmadığı gerekçesiyle mevcut metnin Almanya açısından onaylanabilir olmadığını duyurdu. Fransa Çevre Bakanı Monique Barbut ise pazar sabahı sunulan metnin bir öncekinden daha zayıf olduğunu belirterek, kömür, petrol ve doğal gazdan çıkışa ilişkin ifadelere yer verilmemesini "kabul edilemez" olarak değerlendirdi. Barbut, AB ve müttefiklerinin gece boyunca hazırladığı uzlaşı metni önerisinin de reddedildiğini aktardı. Taslak karar metnine Panama, Marshall Adaları, İngiltere ve Norveç’ten de itiraz ve eleştiriler geldi.
Bazı ülke heyetleri zirveden erken ayrıldı
Taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının giderilememesi üzerine cumartesi günü çok sayıda bakan ve bazı ülke heyetlerinin konferanstan ayrıldığı gözlendi. İklim konferanslarında karar alınabilmesi için yaklaşık 200 ülkenin en az üçte ikisinin temsil edilmesi şartı aranıyor.
Uluslararası toplum 2023 yılında Dubai’de düzenlenen zirvede kömür, petrol ve doğal gazdan vazgeçilmesi yönünde genel bir uzlaşıya varmış, ancak somut takvim ve hedefler belirlenemediği için sonraki müzakerelerde ilerleme sağlanamamıştı.
Taslak metindeki elektrifikasyon ve finansman başlıkları
Kabul edilmeyen taslak metin, ülkelerin 2015 Paris Anlaşması’nda belirlenen küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefini tutturamayacaklarını açıkça kabul ederken, bu eşiğin aşılmasının boyutunun ve süresinin sınırlandırılmasını öngörüyordu.
Belgede Türkiye’nin önerdiği elektrifikasyon hedefi de yer alıyordu. Bu kapsamda elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar mevcut yüzde 23 seviyesinden yüzde 35’e çıkarılması ve temiz enerji kullanımının artırılması hedefleniyordu. İklim finansmanı başlığında ise sanayileşmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere iklim krizine uyum için yaptıkları ödemelerin 2035 yılına kadar üç katına çıkarılmasına dair 2025 Brezilya kararı teyit ediliyor, ancak ara hedefler ve kesin tutarların belirlenmesi Etiyopya’da yürütülecek sonraki müzakerelere bırakılıyordu.