ABD, İsrail ve İran arasında 28 Şubat'ta başlayan savaş, küresel petrol piyasasında dengeleri önemli ölçüde değiştirdi. Savaş öncesinde küresel petrol arzının talebin üzerinde seyretmesi beklenirken, Hürmüz Boğazı'ndaki taşımacılık kısıtlamaları fiyatlar üzerindeki baskının yönünü değiştirdi.
Brent petrol, yılbaşından 28 Şubat'a kadar ortalama 66,8 dolar seviyesinde işlem gördü. Çatışmanın başlamasının ardından ise petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareket görüldü.
Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlere ilişkin endişelerin artması ve krizin beklenenden uzun sürmesiyle Brent petrol 90 doların üzerinde kalıcı olmaya başladı.
Hürmüz Boğazı petrol piyasasının merkezinde
Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Dünya petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin bu güzergâhtan gerçekleştirilmesi, bölgede yaşanabilecek herhangi bir aksaklığın petrol fiyatlarına doğrudan yansımasına neden oluyor.
İran'ın geçişleri kısıtlaması ve tanker taşımacılığında yaşanan sorunlar, küresel petrol arzının azalacağı yönündeki endişeleri güçlendirdi.
Alternatif güzergâhlar devrede
Üretici ülkeler ise olası arz kaybını sınırlamak amacıyla alternatif güzergâhları devreye aldı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin alternatif boru hatlarını kullanmasıyla bazı petrol sevkiyatları Hürmüz Boğazı dışındaki rotalara yönlendirildi.
ABD kıtasındaki petrol üretimindeki artış da küresel arzı destekleyen unsurlardan biri oldu. Biyoyakıt kullanımındaki yükseliş ise petrol talebini kısmen sınırladı. Çin'in stratejik petrol rezervi oluşturma hızındaki yavaşlama da talep tarafındaki baskının azalmasına katkı sağladı
Stratejik rezervler devrede
BBVA Research'e göre petrol piyasasındaki fiyat baskısının sınırlandırılmasında en önemli unsurlardan biri, ülkelerin koordineli biçimde stratejik petrol rezervlerini kullanmaya başlaması oldu.
Alınan önlemler sayesinde Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamaların küresel petrol piyasası üzerindeki etkisinin yaklaşık yüzde 4 seviyesine indirildiği belirtiliyor.
Ancak stratejik rezervlerin uzun süre boyunca aynı hızda kullanılması mümkün görünmüyor. Bu nedenle çatışmanın uzaması halinde rezervlerden sağlanan desteğin zayıflaması, petrol fiyatları açısından yeni bir risk oluşturabilir.
Petrolde 70 dolar senaryosu
Petrol fiyatlarının geleceği açısından en kritik senaryolardan biri, çatışmanın sona ermesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatların normale dönmesi olarak öne çıkıyor.
BBVA Research, önümüzdeki haftalarda bir anlaşmaya varılması halinde petrol piyasasındaki jeopolitik risk priminin önemli ölçüde azalabileceğini belirtiyor.
Bu durumda Hürmüz Boğazı'nın yeniden normal şekilde kullanıma açılması ve OPEC'in planlanan arz artışlarını gerçekleştirmesiyle küresel petrol arzının yeniden güçlenmesi bekleniyor.
Bu senaryoda Brent petrolün mevcut seviyelerinden hızlı şekilde gerileyerek 70 dolar civarına yaklaşabileceği değerlendiriliyor.
Savaş uzarsa 90 dolar üzeri kalıcı olabilir
Çatışmaların ve Hürmüz Boğazı'ndaki taşımacılık kısıtlamalarının devam etmesi ise petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskıyı artırabilir.
BBVA Research, böyle bir senaryoda Brent petrolün 90-95 dolar bandında kalabileceği tahmininde bulunuyor.
Küresel stratejik rezervlerin kullanım kapasitesinin sınırlı olması da bu senaryoda önemli bir risk olarak öne çıkıyor. Krizin uzamasıyla rezervlerden sağlanan desteğin azalması ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol arzının daha fazla düşmesi, fiyatların daha da yükselmesine neden olabilir.
Petrolün yönünü savaş belirleyecek
Petrol piyasasında önümüzdeki dönemin yönünü büyük ölçüde Orta Doğu'daki gelişmeler belirleyecek. Anlaşma sağlanması ve petrol sevkiyatlarının normalleşmesi halinde arz endişelerinin azalmasıyla Brent petrolde sert bir geri çekilme yaşanabilir.
Buna karşılık çatışmaların uzaması ve Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamaların sürmesi, petrol fiyatlarının 90 dolar seviyesinde kalıcı olmasına yol açabilir.
ABD'de kasım ayında yapılacak seçimler de enerji politikaları açısından piyasaların radarında olacak. Ancak kısa vadede petrol fiyatlarının temel belirleyicisi, Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler ve çatışmanın seyri olmayı sürdürecek.
