Dünya genelinde gıda fiyatları yeniden yükseliş eğilimine girerken üretim ve tedarik süreçlerinde yaşanan sorunlar, tüketicilerin alım gücüne yönelik riskleri büyütüyor. Enerji ve lojistik giderlerindeki artışa tarımsal üretimdeki aksaklıkların da eklenmesi, temel gıda ürünlerinde yeni bir fiyat artışı dalgası ihtimalini gündeme taşıyor.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, enerji ve taşımacılık maliyetlerindeki yükselişin tarımsal üretimdeki sorunlarla birleştiğine dikkat çekiyor. Mevcut risklerin devam etmesi halinde fiyat baskısının 2026’nın son çeyreğinde daha fazla hissedilmesi, 2027’nin ilk aylarından itibaren ise güçlenerek yıl boyunca sürmesi bekleniyor.
Savaşlar ve kuraklık gıda tedarikini zorluyor
Küresel gıda piyasalarında fiyatları etkileyen unsurların başında savaşların ticaret yollarında yarattığı aksamalar geliyor. Hürmüz Boğazı çevresindeki tedarik riskleri ve El Niño kaynaklı kuraklık ihtimali de tarımsal üretim ve ürünlerin taşınması üzerindeki baskıyı artırıyor.
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, üretimden nakliyeye kadar birçok aşamada maliyetleri artırırken bu durumun tüketici fiyatlarına yansıması bekleniyor. Tedarik zincirindeki sorunların devam etmesi, özellikle gıdaya erişimde zorluk yaşayan düşük gelirli kesimler açısından risk oluşturuyor.
Pirinçten ekmeğe temel gıdalarda artış
Gıda fiyatlarındaki yükseliş, özellikle Asya, Batı Asya ve Kuzey Afrika’daki hanelerin bütçelerini etkiliyor. Farklı ülkelerde temel tüketim ürünlerinde yaşanan artışlar, fiyat baskısının boyutunu ortaya koyuyor.
Endonezya’da perakende pirincin kilogram fiyatı 15 bin 769 rupiye çıkarak rekor seviyeye ulaştı. Mısır’da ise devlet sübvansiyonu dışında satılan büyük ekmeğin fiyatı birkaç ay içinde 4 pounddan 5 pounda yükseldi. Bu artış yüzde 25 olarak hesaplandı.
Hindistan’da zayıf muson yağışlarının etkisiyle şeker, soğan ve bakliyat fiyatları bir ayda yüzde 10’un üzerinde arttı. Ülkede gıda arzını korumak amacıyla etanol üretiminde kullanılan şeker şurubuna yönelik alımlar da durduruldu.
FAO endeksinde Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviye
FAO verilerine göre Küresel Gıda Fiyat Endeksi eylülde 136 puana ulaştı. Endeks, bir önceki aya kıyasla yüzde 1,5, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 5,8 yükseldi. Böylece küresel gıda fiyatları Kasım 2022’den bu yana görülen en yüksek düzeye çıktı.
Enerji ve nakliye maliyetlerindeki artışın yanı sıra tarımsal üretimde yaşanabilecek sorunların sürmesi, önümüzdeki dönemde fiyatlar üzerindeki baskının devam etmesine yol açabilir. Bu risklerin gerçekleşmesi halinde 2027 boyunca gıda harcamalarının hane bütçeleri üzerindeki yükünün artması gündeme gelebilir.
