Kürdistan Bölgesi'nde kriz: Mahkemeden parlamento krizine ilişkin karar

Irak Federal Mahkemesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile Yeni Nesil Hareketi'nin Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) tarafından 4 Kasım’da tek taraflı düzenlenen parlamento oturumuna yönelik yaptığı başvuruda ara kararını açıkladı.

Kürdistan Bölgesi'nde kriz: Mahkemeden parlamento krizine ilişkin karar

Irak Federal Mahkemesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile Yeni Nesil Hareketi'nin Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) tarafından 4 Kasım’da tek taraflı düzenlenen parlamento oturumuna yönelik yaptığı başvuruda ara kararını açıkladı. Mahkeme, faaliyetlerin durdurulması (ihtiyati tedbir) talebini reddederken, dosya üzerindeki esas incelemenin devam ettiğini duyurdu.

Irak Federal Yüksek Mahkemesi, KDP’nin tek taraflı düzenlediği parlamento oturumunun durdurulması talebini reddederken esas incelemenin sürdüğünü bildirdi. Kararın ardından açıklama yapan Başbakan Mesrur Barzani bölgenin statüsünü korumakta kararlı olduklarını belirtirken, Başbakan Danışmanı Ala Talabani ise uzlaşmasız oturumun halkın iradesini yansıtmadığını vurguladı.

Irak Federal Mahkemesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile Yeni Nesil Hareketi (Tevgera Nifşê Nû) tarafından, KDP tarafından 4 Kasım günü tek taraflı düzenlenen parlamento oturumu hakkında yapılan şikayette ara kararını verdi. Mahkemenin kararına göre, şikayet konusu hakkında verilen geçici karar iptal edildi. Şikayet başvurusunun iptalinin söz konusu olmadığı, mahkemenin konuyla ilgili incelemelerine devam ettiği bildirildi. 4 Kasım’daki parlamento oturumuna ilişkin şikayet başvurusu 10 Kasım’da yapılmış, parlamento oturumu ve oturumda alınan parlamento divanı seçimi gibi tüm kararların iptal edilmesi talep edilmişti. Mahkemenin verdiği ara karar, söz konusu kuruma ilişkin şikayetin incelenmeye devam ettiği ve bununla birlikte mahkemenin nihai kararına kadar parlamentonun çalışmalarına geçici olarak devam edebileceği anlamına geliyor.

Mesrur Barzani: Fedakarlıktan kaçınmayacağız

Irak Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani, Erbil’de 10 bin dönümlük arazi üzerine uygulanan ve içerisinde 3 gölet barındıran “Erbil Yeşil Kuşak Projesi”nin ikinci aşamasının açılış törenine katıldı. Burada konuşma yapan Mesrur Barzani, Kürdistan Bölgesi’nin statüsünün ve anayasal varlığının korunmasının, aynı zamanda ülkenin kalkındırılmasının herkesin milli görevi olduğunu söyledi. Barzani, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bir yandan halkımızın yaşamını daha müreffeh hale getirmek ve onlara yardımcı olmak için her gün yeni projeler hayata geçirirken, diğer yandan Kürdistan Bölgesi’nin statüsünü korumak ve bölünmesini engellemek için hiçbir fedakarlıktan kaçınmayacağız. Yüce Allah’ın izni ve Kürdistan’ın yurtsever halkının desteğiyle, Kürdistan Bölgesi’ni bölmeye veya zayıflatmaya yönelik her türlü kampanyanın karşısında duracağız."

Geçmişteki rejimlerin politikalarına atıfta bulunan Mesrur Barzani, "Geçmiş rejimler Kürdistan’ın sınırlarını daraltmayı, yüzölçümünü küçültmeyi ve demografik yapısını değiştirmeyi bir politika olarak uyguluyordu. Bugün de Kürdistan Bölgesi’ni zayıflatmak veya daha fazla bölmek isteyen her türlü girişime karşı, eminim ki yurtsever her Kürdistanlı dik duracaktır" diye konuştu.

Ala Talabani: Parlamento toplantısı halkın iradesini temsil edemez

Irak Başbakanı’nın Kadın İşlerinden Sorumlu Danışmanı Ala Talabani, KDP tarafından tüm siyasi tarafların katılımı olmaksızın toplanan Kürdistan Bölgesi Parlamentosu oturumunun halkın iradesini temsil edemeyeceğini söyledi. Ala Talabani, Kürdistan Bölgesi’nin mevcut siyasi durumu hakkında Nûçe TV’ye konuştu.

KDP’nin son süreçteki tutumunu eleştiren Ala Talabani, "Eğer KDP yasal olarak parlamento toplantısı gereklerini yerine getirmiş olsa da, bu haliyle parlamento, Kürdistan Bölgesi halkının doğrudan iradesini temsil edemez. Çünkü parlamento karar alma ve yasa yeridir ve halkın tüm istek ve görüşlerinin temsil ediliyor olması gerekir" dedi.

Ala Talabani, KDP’nin tutumunu büyük bir hata olarak nitelendirerek, "Bu tutum doğrudan Irak’ı etkileyecektir. Bütçe krizi, ekonomik sorunlar ve yakıt pahalılığının yaşandığı bu dönemde Kürtler federal hükümet karşısında birlik olmalı ve ortak tutum sergilemelidir" diye ekledi.

Hükümet krizi ve parlamento sandalye dağılımı

Irak Federe Kürdistan Bölgesi’nde parlamento seçimleri 20 Ekim 2024’te yapıldı ve bu seçimden bu yana parlamento kapalı, hükümet kurulabilmiş değil. KDP ile KYB arasında hükümet kurmak için birçok kez görüşmeler yapıldı, ancak henüz ortaya bir mutabakat çıkmış değil.

Federe Kürdistan Bölgesi parlamentosunda sandalye dağılımı şu şekilde:

Yeni Nesil Hareketi (Nwey Nwe): 15

Kürdistan İslami Birlik Partisi (Yekgirtu): 7

Helwest Hareketi: 4

Kürdistan Adalet Topluluğu (Komal): 3

Bêriya Gel (Halk Cephesi): 2

Goran Hareketi: 1

Kürdistan Bölgesi İttifakı: 1

Azınlık kotası: 5

Hükümet krizinde neler yaşandı?

Irak Kürdistanı’nda hükümet krizi sürüyor. Peşmerge’nin 70 ve 80 birliklerinin birleştirilmesine ilişkin açıklamanın üzerinden iki ay geçmeden sürecin geleceği belirsizleşiyor.

Irak Bölge 20 Ekim 2024’te yapılan parlamento seçimlerinin üzerinden iki yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen hala hükümet kurulamadı.

Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasında 30’dan fazla kez gerçekleşen görüşmelere rağmen anlaşmazlık çözülemedi. Hükümette sandalye ve güç dağılımı konusunda yaşanan kriz, parlamentonun açılması konusunda yaşanan gerilimle derinleşti.

KDP’nin çağrısıyla Kürdistan Parlamentosu 52 üyenin katılımıyla 4 Kasım’da açıldı. Açılışa KYB, Yeni Nesil Hareketi, Helwest Hareketi ve Kürdistan İslami Birlik Partisi katılmadı. Ancak bu partilerden 8 vekil KDP’nin çağrısına uydu ve parlamentonun açılması için gerekli olan en az 51 üyeye ulaşıldı.

Bu gelişmenin ardından KYB kritik bir karar aldı. KYB lideri Bafıl Talabani 5 Kasım’da yaptığı açıklamada hükümet kurma çalışmalarından ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nden çekildiklerini duyurdu. Bunun ardından devlet kurumlarındaki KYB yetkilileri Süleymaniye kentine çekildi. Bu durum, Kürdistan Bölgesi’nde yeniden iki bölgeli bir yönetim şeklinin ortaya çıkması ihtimalini gündeme getirdi.

Yaşanan bu gelişmeler, birçok Kürt partisi tarafından tepkiyle karşılandı ve diyaloğun esas alınarak birlik hükümetinin kurulması çağrıları yapıldı. Bu çağrılarından ardından KDP lideri Mesud Barzani bir açıklama yaptı ve KDP ile KYB’den krizi diyalog yoluyla çözmelerini istedi.

Ulusal birlik hükümeti nedir?

Irak Kürdistan Bölgesi siyasetinde “ulusal birlik hükümeti”, KDP ve KYB başta olmak üzere bölgedeki başlıca siyasi aktörlerin tamamının ya da ezici çoğunluğunun kabinede temsil edildiği bir ortak yönetim anlayışını ifade ediyor. Tek bir partinin veya dar kapsamlı bir ittifakın iktidarı alıp diğerlerini muhalefet cephesine itmesi yerine, yönetimin tüm güçler arasında paylaşılması hedefleniyor. Bölgenin siyasi geçmişinde krizleri aşmak ve istikrarı sağlamak amacıyla sıkça masaya getirilen bu formülün bir türlü hayata geçirilememesi ise süregelen temel bir çıkmaz olarak dikkat çekiyor.

Bu modelin öncelikli amaçlarının başında bölgedeki çift başlı yönetimi sonlandırmak geliyor.

Erbil ve Süleymaniye merkezli iktidar alanları arasında bölünmüş olan kamu kurumlarının, Peşmerge güçlerinin ve mali kaynakların tek çatı altında toplanması temel hedefler arasında yer alıyor. Bunun yanı sıra dış sorunlarla başa çıkabilmek, anayasal ve mali hakları savunmak adına Bağdat’a karşı tek ses olmak ve bölge topraklarına dönük her türlü dış müdahale ya da saldırıya ortak bir duruşla karşı koymak amaçlanıyor.

Parlamentonun yeniden açılmasının ardından Irak Kürdistan’ın elini güçlendirecek bir ulusal birlik hükümeti için uzlaşı aranması beklenirken, taraflar arasındaki görüş ayrılıkları daha da keskinleşti. Eylül 2026’da Peşmerge Bakanlığı, 70 ve 80’inci birliklerin birleştirilme sürecinin tamamlandığını ilan etmişti. Gelinen noktada ise bu başlık, son yılların en düğümlü ve hassas meselelerinden birine dönüşmüş durumda.

Her ne kadar resmi düzeyde ve komuta kademesinde çok sayıda tugay Peşmerge Bakanlığı’na bağlanmış olsa da KDP ile KYB arasındaki sert siyasi çekişme, askeri karar alma mekanizmalarının fiilen birleşmesini engelliyor. Siyasi gözlemcilere göre; yaşanan yönetim krizi, gelir paylaşımı anlaşmazlıkları ve parlamento ile hükümet arasındaki gerilim, “Sarı Bölge” ve “Yeşil Bölge” arasında adeta bir soğuk savaş atmosferi doğurdu. Bu tablo da güçlerin birleştirilmesi sürecinin gerçek bir ulusal bütünleşmeden uzaklaşıp yalnızca “idari” bir prosedüre ve “bütçe aktarımına” indirgenmesine neden oldu. Bu durumun ciddi bir tehlike barındırdığına dikkat çekilirken, sorunun ivedilikle çözülmesi yönünde çağrılar yapılıyor.

Deniz Ay
Editör