Baharın müjdecisi Hıdırellez, İzmir ve geniş bir coğrafyada yüzyıllardır süregelen geleneklerle kutlanıyor. Hızır ve İlyas peygamberlerin yeryüzünde buluştuğu gün olduğuna inanılan 6 Mayıs, bolluk, bereket ve dayanışmanın simgesi olarak kabul ediliyor. Türkiye ile Kuzey Makedonya'nın ortak çalışmasıyla 2017 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanteri'ne dahil edilen Hıdırellez, her yıl 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece başlayan özel ritüellerle gelecek nesillere aktarılıyor.
Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Alimcan İnayet, Hıdırellez'in Türk dünyasının ortak değerlerinden biri olduğunu ve sosyal dayanışma ile kardeşliği pekiştirdiğini vurguladı. Bayramın Türkiye'den Balkanlar'a, Azerbaycan'dan Irak ve Suriye'ye kadar geniş bir coğrafyada coşkuyla yaşatıldığını belirten İnayet, Hıdırellez isminin Hızır ve İlyas isimlerinin birleşiminden geldiğini ve inanca göre bu iki ismin 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece bir gül ağacının altında buluştuğunu anlattı.
Bu geleneğin binlerce yıllık süreçte eski Anadolu, Mezopotamya ve Yunan mitolojilerindeki bahar kutlamaları ile İslam ve Hristiyanlık inanç sistemlerine ait kültlerin harmanlanmasıyla ortaya çıktığına dikkat çeken İnayet, "Hıdırellez, farklı inanç sistemlerine ait unsurların birleştirilmesi ve sentez edilmesi sonucunda ortaya çıkan yeni bir terkiptir. Bu terkip, Türk kültürünün eşsiz, dinamik, yenilikçi ve yaratıcı özelliğini göstermektedir. İçeriğinde ağaç, su, ateş, mezar ziyareti, kıra çıkma ve kurban gibi eski Türk inanç sistemine özgü unsurlar ile İslam folklorundaki Hızır ve İlyas kültü bulunmaktadır. Türkler, İslamiyet öncesi Türkistan Türk kültüründeki bahar merasimlerini İslam folkloru ve bölgedeki diğer inanç sistemleriyle kaynaştırarak özgün bir yapı ortaya koymuştur." dedi.
Kutlamalar kapsamında ev, çevre ve beden temizliği yapıldığına, oyunlar oynandığına, yarışlar düzenlendiğine, dargınların barıştırıldığına ve kurban kesilerek fakirlere dağıtıldığına işaret eden İnayet, yöresel uygulamalara dair şu bilgileri paylaştı: "İzmir'de zengin olmak isteyenler, gül fidanının dibine para kesesi bırakırken Balıkesir ve Çanakkale'de sabah erken saatlerde su kenarlarına gidilmektedir. Ağrı ve Iğdır'da kızların kısmet açma amacıyla yaptıkları mantıvar geleneği yaşatılmaktadır. Burdur'da akarsu kenarlarında taşlarla küçük evler yapılırken Bolu'da bebek isteyenler, bezden bebekler hazırlamaktadır. Bu uygulamaların tamamı eskiden yeniye geçişi, arınmayı ve bolluğu simgelemektedir."
Prof. Dr. İnayet, zengin mutfak kültürünün de bu süreçte sergilendiğini belirterek, keşkek, kuzu çevirme, sütlaç ve çeşitli hamur işlerinin yer aldığı sofraların insanların bolluk ve bereket dileklerini yansıttığını sözlerine ekledi.
