Borsa İstanbul'da son aylarda yaşanan sert düşüş ve şirketlerin toplam piyasa değerindeki gerileme siyasetin gündemindeki yerini koruyor. DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan'ın borsada işlem gören şirketlerin toplam piyasa değerinin iki ayda 173 milyar dolardan fazla azaldığına ilişkin açıklamasının ardından, DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Hasan Karal da kaybın ekonomik ve toplumsal büyüklüğüne dikkat çekti. Babacan'ın paylaştığı verilere göre, halka açık şirketlerin toplam piyasa değeri 479 milyar dolardan 306 milyar dolara düştü. Böylece iki aylık dönemde 173 milyar dolarlık azalma meydana geldi. Karal, yaklaşık 8 trilyon 640 milyar liraya karşılık gelen bu tutarı 2027 yılı merkezi yönetim bütçesiyle karşılaştırdı.
"173 milyar dolar, Türkiye'nin dört aylık bütçesi"
Borsa şirketlerindeki değer kaybını 2027 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi'nde yer alan ödeneklerle karşılaştıran Karal, kaybın bütçenin yüzde 31,7'sine karşılık geldiğini söyledi. Karal, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"173 milyar doların nasıl bir parasal büyüklük olduğunu biliyor musunuz? Tam 8 trilyon 640 milyar lira! Dile kolay, 173 milyar dolar. Söylemesi birkaç saniye ama büyüklüğünü anlatmak için bir ülkenin bütçesini, milyonlarca insanın geçimini ve yılların emeğini konuşmak gerekiyor."
2027 yılı bütçe teklifinde merkezi yönetim giderleri 27 trilyon 276 milyar lira, gelirleri ise 23 trilyon 408 milyar lira olarak hesaplandı. Böylece gelecek yıl için 3 trilyon 868 milyar liralık bütçe açığı öngörüldü. Bütçe açığının milli gelire oranının yüzde 3,5 olması hedefleniyor. Bütçe teklifi, 16 Ekim'de TBMM'ye sunulmasının ardından Plan ve Bütçe Komisyonu'na sevk edildi. Dolayısıyla Karal'ın karşılaştırmasında esas alınan rakamlar henüz kesinleşmiş bütçe ödenekleri değil, 2027 yılı için Meclis'e sunulan bütçe teklifindeki tahminlerden oluşuyor.
"25,6 milyon kişiye bir yıl asgari ücret ödenebilirdi"
Karal, 173 milyar dolarlık piyasa değeri kaybının büyüklüğünü çalışanların ve emeklilerin gelirleri üzerinden de değerlendirdi. 2026 yılı net asgari ücretini ve en düşük emekli aylığını esas alan Karal, söz konusu tutarla milyonlarca kişiye bir yıl boyunca ödeme yapılabileceğini belirtti. Karal, bu tutarlar üzerinden yaptığı hesaplamayı şu sözlerle açıkladı:
"173 milyar doların Türk lirası karşılığıyla 25,6 milyon kişiye tam 12 ay boyunca net asgari ücret tutarında ödeme yapılabilir. Aynı büyüklükteki bir tutarla 30,6 milyon emekliye bir yıl boyunca en düşük emekli aylığı kadar ödeme yapılabilir."
Eğitim bütçesinin 2,3, sağlık kaynaklarının 4 katı
Karal'ın 2027 yılı bütçe teklifindeki ödenekleri esas alarak yaptığı karşılaştırmalara göre, 173 milyar dolarlık piyasa değeri kaybının Türk lirası karşılığı, birçok kamu hizmeti için ayrılan yıllık kaynakların üzerinde bulunuyor. Karal, söz konusu tutarın üniversiteler dahil toplam eğitim bütçesinin 2,3 katına, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin ise 3,5 katına karşılık geldiğini belirtti. Sağlık hizmetlerine merkezi yönetim bütçesinden ayrılan kaynağın yaklaşık 4 katı büyüklüğündeki kaybın, sosyal yardım ve destekler için ayrılan bütçenin de 6,4 katına ulaştığını ifade etti. Tarıma ayrılan toplam kaynak ve teşviklerle karşılaştırıldığında ise söz konusu tutarın 6,6 kat daha büyük olduğunu kaydetti.
2027 yılı bütçe teklifinde sağlık hizmetleri için 2 trilyon 134 milyar lira, tarım sektörü için yaklaşık 1 trilyon 305 milyar lira kaynak öngörülüyor. Sosyal yardım ve destekler için ayrılan ödenek ise 1 trilyon 341 milyar liraya ulaşıyor. Tarım başlığında yalnızca doğrudan çiftçi destekleri değil, tarımsal krediler, yatırımlar, vergi harcamaları ve diğer finansman kalemleri de bulunuyor. Tarımsal destek programları için ayrılan doğrudan ödenek 235 milyar lira, tarım sektörü yatırımları için öngörülen kaynak ise 268 milyar lira olarak açıklandı.
Deprem ve sosyal konut bütçelerini de katlıyor
Karal'ın paylaştığı hesaplamalarda piyasa değeri kaybının deprem, konut ve tarım alanlarına ayrılan kaynaklarla karşılaştırılması da dikkat çekti. Buna göre 173 milyar dolarlık tutar, 2027 yılında deprem hasarlarının giderilmesi ve afetlere karşı dayanıklılığın artırılması için ayrılan 769 milyar liralık bütçenin yaklaşık 11,2 katına karşılık geliyor. Dar gelirli vatandaşların konuta erişimini desteklemek amacıyla sosyal konut finansmanı için ayrılan 250 milyar liralık kaynağın 34,6 katı büyüklüğündeki tutar, çiftçilere yönelik 235 milyar liralık tarımsal destek programları bütçesinin de yaklaşık 36,8 katına ulaşıyor. Karal, aynı miktarın tarımsal sulama yatırımları için ayrılan kaynağın 49,6 katı, yeni doğan çocuklar ve aileleri için ayrılan doğum yardımları bütçesinin ise 102,8 katı olduğunu belirtti.
"Güven kolay kazanılmıyor, sorumlular araştırılmalı"
Borsadaki değer kaybının Türkiye'nin ekonomik güven ortamı açısından da değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Karal, yaşanan gelişmelerin nedenlerinin açıklığa kavuşturulmasını istedi. Yatırımcı güveninin korunmasının, vatandaşların birikimlerinin ve şirketlerin piyasa değerlerinin sürdürülebilirliği açısından önem taşıdığını belirten Karal, gerekli incelemelerin yapılması çağrısında bulundu.
Karal, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
"Bunların her biri, devletimizin bir yıl boyunca milyonlarca vatandaşımıza hizmet sunmak için ayırdığı kaynaklar. Yalnızca iki aylık piyasa değeri kaybının bu bütçe kalemleriyle karşılaştırılabilecek büyüklüğe ulaşması son derece dikkat çekicidir. Ekonomide güven kolay kazanılmıyor. Yatırımcının güvenini, vatandaşın birikimini, şirketlerimizin değerini korumak zorundayız. Böylesine büyük bir piyasa değeri kaybının nedenleri bütün yönleriyle ortaya konulmalı, varsa ihmal ve usulsüzlükler araştırılmalı, sorumlular hakkında gerekli işlemler yapılmalıdır."
