ABD ile Çin arasında nadir toprak elementleri ihracat kısıtlamalarının gevşetilmesine yönelik diplomatik görüşmeler sürerken, Pekin'in kritik mineraller üzerindeki kontrolünü büyük ölçüde koruduğu ortaya çıktı. Çin gümrük verilerine göre, savunma, havacılık, yarı iletken ve yüksek teknoloji üretiminde kullanılan stratejik nadir toprak elementlerinin ihracatı ciddi şekilde sınırlanıyor.
Nisan 2025'te yürürlüğe giren ihracat kontrolleri sonrasında itriyum, disprozyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementlerinin sevkiyatı, önceki yıla göre yaklaşık %50 düştü. Bu elementler, savaş uçakları, yarı iletkenler, gelişmiş mıknatıs sistemleri, elektronik cihazlar ve elektrikli araç üretiminde hayati öneme sahip.
GÖRÜŞMELER SÜRÜYOR
Geçen yıl Güney Kore'de düzenlenen zirvede nadir toprak elementleri kısıtlamalarının kaldırılması konusunda uzlaşma sağlanmış olsa da, Pekin bazı kritik sınırlamaları yürürlükte tutmaya devam ediyor. Beyaz Saray yetkilileri, iki ülke arasındaki görüşmelerin sürdüğünü ve tarafların istikrar aradığını belirtiyor. Ancak mevcut anlaşmanın uzatılıp uzatılmayacağı henüz netleşmedi.
ABD'li yetkililer, nadir toprak elementlerindeki arz sıkıntısının ciddi sorunlar yarattığını vurguluyor. Beyaz Saray, savunma ve sivil üretim yapan büyük bir Amerikan şirketi için Çin'den ihracat lisansı alınması amacıyla doğrudan devreye girdi. Şirketin gerekli minerallere erişemediği için aylık yüz milyonlarca dolar gelir kaybı yaşadığı belirtiliyor. Daha önce de bazı Amerikan havacılık şirketleri, jet motorlarında kullanılan itriyum tedarikindeki sıkıntılar nedeniyle üretimi geçici olarak durdurmuştu.
FİYATLAR KATLANDI
Çin'in ihracat kısıtlamalarının etkisi sadece ABD ile sınırlı kalmadı. Japonya ve Almanya gibi Çin'e bağımlı ülkelerde de ciddi tedarik sorunları yaşanıyor. Nisan 2025'ten bu yana disprozyum ve terbiyum fiyatları 4 ila 5 kat artarken, itriyum fiyatları yaklaşık 140 kat yükseldi.
ABD, Japonya, Almanya ve diğer ülkeler, Çin'e bağımlılığı azaltmak için alternatif tedarik zincirleri kurmaya çalışıyor. G7 ülkeleri de bu kapsamda yeni girişimler başlattı. Ancak uzmanlar, Çin'in küresel nadir toprak üretimindeki hakimiyetinin kısa vadede kırılmasının mümkün olmadığını düşünüyor.
