Türkiye'de Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, Doç. Dr. Barış Uzilday ve Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız tarafından hazırlanan ve TÜBİTAK tarafından desteklenen 'Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması' başlıklı proje kapsamında çalışmalar sürdürülüyor.
Proje için Amerika Birleşik Devletleri'nden Ay ve Mars regolit simülantları getirildi. İlk aşamada yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık ve tuzluluk gibi zorlu koşullara dayanıklı olan 'schrenkiella parvula', 'arabis alpina' (kazteresi) ve 'noccaea sempervivum' türleri yetiştirildi. Bu bitkiler sayesinde regolitlerde bulunan yüksek metal ve tuz içeriğinin azaltılması sağlandı ve ardından domates yetiştirme aşamasına geçildi.
Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay biyolojisi alanında yapılan bu çalışmada, Ay ve Mars'ta koloni kurma hedefleri doğrultusunda, mikro yer çekimi ortamında bitki yetiştirmenin sınırlı koşullarda mümkün olduğunu ve bu nedenle regolitlerde tarıma odaklandıklarını belirtti. Uzilday, Ay ve Mars regolitlerinin organik madde bakımından çok fakir olduğunu ve doğal canlılık barındırmadığını vurguladı. Dünya'dan Ay veya Mars'a toprak taşınmasının mümkün olmadığını, bu nedenle regolitlerin tarıma uygun hale getirilmesi için çalıştıklarını ifade etti.
İlk aşamada ekstremofit bitkilerle yapılan biyolojik iyileştirme sonrasında, Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı için hazırlanan deneyde mikro yer çekimi ortamında yetiştiği doğrulanan bitkiler kullanıldı. İkinci aşamada ise metal ve tuz içeriği azaltılan regolit benzerlerinde domates yetiştirildi ve bazı örneklerde yüksek miktarda meyve elde edildi. Bundan sonraki süreçte domates meyvelerinin kalitesi ve moleküler mekanizmaları araştırılacak.
Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız, bitkilerin gelişiminin devam ettiğini ve hasat olgunluğuna ulaşan domateslerde detaylı kalite analizleri yapılacağını belirtti. Ayrıca, hem Dünya toprağında hem de regolit simülantlarında yetişen meyvelerin karşılaştırılmasıyla elde edilecek verilerin ürünlerin tüketilebilirliği konusunda bilgi sağlayacağı aktarıldı.
