Avrupa havacılık sektörü, son yılların en büyük tedarik krizlerinden biriyle karşı karşıya. Kıtadaki jet yakıtı stokları, Batı Asya ve Ortadoğu'daki çatışmalar nedeniyle tedarik zincirinde yaşanan aksamalar sonucu son yedi yılın en düşük seviyesine geriledi. Bu durum, havayolu şirketlerinin en büyük maliyet kalemi olan yakıt fiyatları üzerinde ciddi bir baskı oluştururken, krizin faturasının uçak bileti fiyatlarına zam olarak yansımasından endişe ediliyor.
Avrupa'da jet yakıtı krizi neden yaşanıyor?
Krizin temelinde, Avrupa'nın geleneksel jet yakıtı tedarikçisi olan Batı Asya'dan gelen sevkiyatlardaki ciddi düşüş yatıyor. Bölgedeki istikrarsızlıklar, Avrupa'nın ithalatının yaklaşık yarısını karşılayan bu kritik hattı sekteye uğrattı. Tedarik güzergahlarındaki bu aksama, kıtanın enerji güvenliğini tehdit ederken, havayolu şirketlerini de zor durumda bıraktı. Analizler, Avrupa'nın yılın son çeyreğinde günlük 510 bin varillik dev bir jet yakıtı açığıyla yüzleşeceğini öngörüyor.
Yakıt stokları ne durumda?
Tedarik sıkıntısının en somut göstergesi stok verilerinde ortaya çıktı. Avrupa'nın en büyük petrol depolama ve ticaret merkezi olan Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) bölgesindeki jet yakıtı stokları, 10 Eylül haftası itibarıyla son yedi yılın dibini gördü. Piyasanın nabzını tutan bu kritik bölgedeki erime, kıtanın yeni bir arz kesintisine karşı ne kadar savunmasız olduğunu gözler önüne seriyor.
Avrupa yakıt açığını nasıl kapatmaya çalışıyor?
Geleneksel tedarik kanallarında yaşanan tıkanıklık, Avrupalı ülkeleri alternatif arayışlara itti. Arz açığını kapatmak için daha uzak coğrafyalara yönelen Avrupa, son dönemde Nijerya, ABD, Kanada ve özellikle Güney Kore'den yaptığı ithalatı artırdı. Güney Kore'den Avrupa'ya yapılan sevkiyatların eylül ayında günlük 129 bin varile ulaşarak son dört yılın zirvesini görmesi bekleniyor. Ancak bu yeni kaynakların, beklenen 510 bin varillik açığı tamamen kapatmaya yetmeyeceği belirtiliyor.
Uçak bileti fiyatları artacak mı?
Jet yakıtı, bir havayolu şirketinin operasyonel giderlerinin en önemli parçasını oluşturuyor. Arz sıkışıklığı ve buna bağlı olarak artması beklenen yakıt fiyatları, havayollarının maliyetlerini doğrudan etkileyecek. Uzmanlar, artan maliyet baskısının uzun süre şirketler tarafından sübvanse edilemeyeceğini ve kaçınılmaz olarak bilet fiyatlarına yansıtılacağını öngörüyor. Asya-Pasifik bölgesindeki arz fazlası bir umut ışığı olsa da, Avrupa'daki açığın büyüklüğü, yakın gelecekte uçakla seyahat etmeyi planlayanları daha yüksek bilet fiyatlarının beklediğine işaret ediyor.
