Bugün 40 dereceyi aşan kuru bir çöl. Ancak yere kazmaya başladığınızda deniz balıklarına rastlıyorsunuz. Mısır'ın Doğu Çölü'ndeki Qreiya 3 sahasında 500'ü aşkın balık fosili çıkarıldı. Bu fosillerin yaşı 62 milyon yıl ve hepsi açık denizde yaşamış ve orada ölmüş canlılar.

Çalışma Haziran 2026'da Science Advances'ta yayımlandı. Kazıyı Mansoura Üniversitesi'nden Sanaa El-Sayed ile Hesham Sallam ve Michigan Üniversitesi'nden Matt Friedman yürüttü. Mısır, ABD ve Belçika'dan KU Leuven'in ortak çalıştığı bir projeydi; finansmanı ise National Geographic Society sağladı.

Dinozorları yok eden büyük yok oluştan sonra, yaklaşık 10 milyon yıl boyunca deniz balıklarının ne yaptığına dair neredeyse hiç fosil kaydı bulunmuyor. Bu duruma Patterson Boşluğu deniyor. O dönemde modern balıkların nasıl çeşitlendiği tam olarak anlaşılamıyordu.

Qreiya 3 işte bu boşluğun ortasında yer alıyor. Saha, dinozorları yok eden kütlesel yok oluştan yalnızca 4 milyon yıl sonrasına ait. Friedman'a göre bölge, dinozorların yok olmasından sonraki en modern görünümlü balıkları açıklamaya yardımcı oluyor.

Tabağınızdaki balığın 62 milyon yıllık akrabaları

Sahadan çıkarılan 500'ü aşkın fosil, 20'den fazla ışın yüzgeçli balık grubuna ait. Danian Çağı'ndan bilinen en çeşitli balık topluluğu bu.

İçlerinde en kalabalık grup percomorphlar, topluluğun yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor. Günümüzde okyanuslarda 17 binden fazla tür bu gruba bağlı. Sofranıza gelen ton balığı ve uskumru, hepsi aynı geniş ailenin bir parçası. Yani çöl kumundan çıkan o iskeletler, bugün yediğiniz balıkların uzak akrabaları sayılır. Erken ton akrabalarının fosilleri de bunlar arasında yer alıyor.

Bazı türlerin ise dünya üzerindeki ilk iskelet kaydı buradan geliyor. İstavrit ailesinden jack balığı ve denizatı ailesinden boru balığı bunlardan ikisi.

İskeletlerin neredeyse bütün halde kalması

500 balığın iskeletinin neredeyse tamamının korunması kolay bir iş değil. Çoğu fosil yatağında balıklar parçalanır ve dağılır. Ancak burada durum böyle olmamış.

62 milyon yıl önce bu nokta 150 ila 250 metre derinlikte açık bir deniz tabanıydı. Dipteki suyun oksijeni oldukça düşüktü. Bu da ölen balıkların hızla bozulmasını engelledi ve iskeletler olduğu gibi gömüldü. Bu kadar iyi koruma sağlayan yataklara Lagerstätte denir ve dünyada sayılı örneği vardır. Saha aynı zamanda kısa süreli bir ısınma dönemine, En Son Danian Olayı'na denk geliyor. Bu ısınmanın koruma ile ilişkisi net değil ama zamanlamanın çakışması dikkat çekici.

Deniz balıkları çöle nasıl geldi

Cevap balıklarda değil, yerin kendisinde yatıyor. 62 milyon yıl önce burası Tethys Okyanusu'nun bir körfeziydi. Yer kabuğu zamanla hareket edince deniz geri çekildi ve yükselen zeminin üzerinde bugünkü çöl oluştu. Balıklar ise çökelti içinde bulundukları yerde kaldı. Yani çölün kumunda değil, çölden çok önce var olan bir deniz tabanında duruyorlar.