Bilecik'te, Osmanlı'nın kurucusu Osman Gazi tarafından 1300'lü yılların başında fethedilen ve zamanla yıkılan Söğüt Derbendi Kalesi'nin yeri, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi'nde (BŞEÜ) yürütülen bir doktora tezi çalışmasıyla tespit edildi.
BŞEÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Refik Arıkan'ın danışmanlığında, Mehmet Can Çetin tarafından yaklaşık 4 yıl süren araştırma, il genelinde Osman Gazi döneminde fethedilen kaleler ve askeri güzergahlar üzerine odaklandı. Çetin, arşiv belgeleri ve saha gözlemleriyle Osmanlı kroniklerinde geçen yerleşim yerlerinin izini sürerek, Söğüt'ün Dereboyu köyünden 5 kilometre uzaklıktaki bir alanın Söğüt Derbendi Kalesi olduğunu belirledi.
Yapılan saha araştırmasında, Bilecik, Söğüt ve Sakarya Nehri hattını gözetleyebilecek stratejik bir noktada bulunan kaleden geriye arkeolojik kalıntıların kaldığı görüldü.
Prof. Dr. Refik Arıkan, kalenin Osmanlı'nın kuruluş döneminde önemli işlevler üstlendiğini belirtti. Arıkan, "Derbent kelimesi, yol geçişlerini kontrol eden kritik noktalardaki küçük güvenlik yapıları için kullanılır. Söğüt Derbendi Kalesi, Söğüt'ü hem Bilecik'e bağlayan hem de İstanbul'dan Söğüt'e uzanan yolun kesiştiği alana kurulmuş, kuruluş döneminde çok önemli bir yere sahip ve stratejik bir noktada yer alıyor. Kale, yolların güvenliğini sağlıyor, Osmanlı kuvvetlerinin sefere çıkışında güvenlik temin ediyor ve yaz aylarında yaylaya çıkan Osmanlılar için önemli bir koruma noktası olarak öne çıkıyor." dedi.
Mehmet Can Çetin ise, 2013 yılından bu yana bölgede Osmanlı kuruluş tarihi üzerine saha ve coğrafya çalışmaları yürüttüğünü söyledi. Söğüt Derbendi Kalesi'nin, Söğüt'ün Dereboyu köyü sınırlarında yer aldığını ve bölgenin Osmanlı tahrir ve vakıf kayıtlarında eski bir yerleşim olarak geçtiğini ifade etti. Çetin, kalenin daha önce Abbasi Halifesi Harun Reşit zamanında fethedildiğini, ardından Bizans İmparatorluğu'nun eline geçtiğini ve 1300'lü yılların başında Osman Gazi tarafından tekrar fethedildiğinin Osmanlı kroniklerinde anlatıldığını vurguladı.
